Venezuela, Irán, Cuba: quen falou de democracia?

Nas últimas semanas, a política exterior da administración Trump acumulou movementos de alcance histórico: a captura do presidente venezolano Nicolás Maduro en xaneiro, os ataques militares conxuntos con Israel sobre Irán a finais de febreiro, e a presión crecente sobre Cuba mediante un bloqueo enerxético sen precedentes. Os tres escenarios compartiron o mesmo marco retórico: “liberdade”, “fin das ditaduras”, “cambio histórico”. Pero un exame das declaracións directas do presidente e dos seus principais colaboradores revela un obxectivo máis concreto e menos ideolóxico: os intereses estratéxicos e económicos de Estados Unidos.

Irán: estabilidade antes que democracia

O 6 de marzo, en entrevista telefónica coa xornalista Dana Bash de CNN, Trump foi explícito sobre os seus obxectivos en Irán. Afirmou que buscaba un novo liderado que tratase ben a Estados Unidos e a Israel, independentemente de que fose ou non un estado democrático, e que incluso estaba aberto a que un líder relixioso ocupase o poder. CNN Preguntado directamente se esixía un Irán democrático, Trump respondeu con rotundidade: “Non. Digo que ten que haber un líder que sexa xusto e correcto.” CNN

Esta posición non é illada. Trump tamén declarou a Politico que tería “un gran impacto” sobre quen gobernaría Teherán, e a NBC que quería “limpalo todo” mentres Irán escollía nova dirección. The Daily Caller E o modelo que cita reiteradamente é Venezuela: “Vai funcionar moi facilmente. Vai funcionar como en Venezuela. Temos unha líder marabillosa alí. Está facendo un traballo fantástico” CNN, refírese á presidenta en funcións Delcy Rodríguez, que era vicepresidenta de Maduro e que a propia administración Trump cualificara previamente de ilegítima.

Este enfoque entra en contradición directa co discurso previo da administración. O secretario de Defensa Pete Hegseth prometera en decembro que o seu departamento non se deixaría “distraer polo intervencionismo de construción democrática, guerras indefinidas, cambio de réxime”. Tras os ataques de xuño sobre as instalacións nucleares iranís, Hegseth foi explícito: “Esta misión non foi nin é sobre cambio de réxime.” CNN A realidade de febreiro e marzo de 2026 desmentiu esas palabras.

A propia Estratexia de Seguridade Nacional da segunda administración Trump, publicada en decembro, reducira as referencias á democracia a aproximadamente un cuarto das que aparecían na versión de 2017, e incluía a afirmación de que Estados Unidos buscaría relacións estables con outros países “sen impoñerlles cambio democrático ou social que divirxa amplamente das súas tradicións e historias”. CNN

Venezuela: petróleo e ouro como obxectivos declarados

No cume Shield of the Americas celebrado en Doral (Florida) o 7 de marzo, Trump afirmou que Estados Unidos está “sacando cantidades tremendas de petróleo” de Venezuela e que as grandes compañías petrolíferas americanas xa están operando no país. Fox News O presidente describiu á presidenta Delcy Rodríguez como alguén que “está facendo un gran traballo traballando con nós”, malia que a administración anterior a acusara de fraude electoral xunto a Maduro.

O Centro de Estudos Estratéxicos e Internacionais (CSIS) cualificou a operación Maduro de “vitoria militar sen saída viable”, argumentando que aínda que a captura foi tácticamente exitosa, os factores estruturais que provocaron a crise venezolana permanecen intactos. Al Jazeera

O contexto histórico é relevante: non é a primeira vez que Washington intervén na rexión con argumentos similares. En 1954, a CIA orquestrou un golpe de estado en Guatemala que derrubou o presidente electo democraticamente Jacobo Árbenz, substituíndoo polo ditador militar Carlos Castillo Armas, ostensiblemente para deter a expansión do comunismo. Estudos históricos posteriores documentaron que a protección de intereses financeiros americanos, especialmente os da United Fruit Company, foi un motor central da operación. Axios

Cuba: presión económica como arma

En entrevista con Politico, Trump declarou que “cortamos todo o petróleo, todo o diñeiro, ou cortamos todo o que chegaba de Venezuela, que era a única fonte. E queren facer un acordo.” CNBC A estratexia é, polo tanto, de asfixia económica deliberada para forzar a negociación.

Cuba perdeu o apoio de Venezuela e Irán “nun momento de presión máxima” da administración Trump, segundo análises de expertos citados por CNBC. O bloqueo enerxético está a agravar unha crise que xa deixou a dúas terceiras partes da illa sen electricidade nun único día de marzo. CNBC

O senador republicano Lindsey Graham, aliado próximo do presidente, declarou en Fox News tras os ataques sobre Irán: “Cuba é a seguinte… Esta ditadura comunista en Cuba, os seus días están contados.” Al Jazeera

Un patrón coherente, sen disimulos

O que distingue a política exterior da segunda administración Trump non é tanto o seu contido como a súa formulación. Durante décadas, as intervencións americanas en América Latina e Oriente Medio foron acompañadas de retórica sobre a “exportación da democracia” e a “liberación dos pobos”. O Instituto de Investigación de Política Exterior describe a estratexia de Trump como “un documento profundamente transaccional”, no que as garantías de seguridade e a presión sobre os adversarios se enmarcan en función do que outros “pagan” ou ceden a Estados Unidos. Al Jazeera

Nese sentido, a política actual é máis transparente na súa lóxica que a dos gobernos de Bush ou Obama: non se promete democracia, pídeselle ao novo goberno que “sexa xusto e correcto” cos intereses americanos. Para os críticos, iso constitúe un imperialismo máis descarado; para os seus defensores, é simplesmente honestidade estratéxica.

O que si permanece constante, como sinalan analistas como os do Atlantic Council, é a mensaxe central que Trump repite de diferentes maneiras: “Podemos chegar a ti, e quizais non te protexamos se non fas o que queremos.” Al Jazeera O benestar das poboacións de Venezuela, Irán ou Cuba aparece nos discursos como beneficio colateral posible, nunca como obxectivo principal verificable.

A pregunta que queda sen responder non é se Trump conseguirá derrubar estes réximes. A pregunta é que tipo de orde internacional se está a construír cando a potencia hexemónica actúa de xeito abertamente transaccional, sen o antigo verniz do internacionalismo liberal que, con todas as súas contradicións, polo menos formulaba compromisos verificables cara ás poboacións afectadas.