O galego: un dereito, non unha imposición
Sucedeu dunha forma sinxela e cotiá. Un galego e un inmigrante conversaban. O galego falaba en galego, como é natural. O inmigrante falaba en castelán.
Nun momento dado, o inmigrante pediu ao galego: “Poderías falarme en castelán? Non entendo o galego.”
O galego preguntou: “Canto tempo levas en Galiza?”
O inmigrante respondeu: “Sete anos.”
E o galego dixo: “Entón sigo en galego, porque se todos mudamos ao castelán, nunca o entenderás.”
Esta resposta, dita nunha conversa ordinaria, reflicte unha realidade que moitas veces pasa desapercibida: falar galego en Galiza non é unha imposición. E cando un galego renuncia ao galego para acomodar a un inmigrante que leva sete anos aquí, está renunciando a un dereito fundamental sen que iso sexa percibido como un problema.
O dereito que se exerce
Cando un galego fala galego cun inmigrante que leva sete anos en Galiza, está simplemente exercendo o seu dereito a falar a súa propia lingua con normalidade na súa propia terra.
Isto é o que moitas veces se perde de vista. Cambiar ao castelán non é sempre un acto de amabilidade; pode ser tamén un acto de renuncia silenciosa. O galego está dicindo, sen palabras: “Deixo de falar a miña lingua para facilitarche a comunicación a ti.”
Pero despois de sete anos en Galiza, esa renuncia non debería ser necesaria. O galego ten dereito a falar galego con normalidade, sen sentir que está a ser excluínte, sen culpa, sen ter que xustificarse.
Cando un galego mantén o galego, está simplemente exercendo un dereito que debería ser incuestionable.
Sete anos: tempo máis que suficiente
Sete anos é tempo abondo. Non se trata dun inmigrante que acaba de chegar, desorientado, en pleno shock cultural. Sete anos é un período máis que razoable para acadar un nivel de comprensión básica da lingua do país onde se vive.
Se alguén leva sete anos en Galiza e aínda non entende galego, a explicación non está en quen fala galego. Está, simplemente, en que non se deu a oportunidade de aprendelo, probablemente porque o contexto llo permitiu.
Despois de sete anos, non se pode dicir que non houbo tempo, nin que non houbo ocasións para familiarizarse coa lingua. Sinxelamente, non foi unha prioridade.
A lóxica da resposta
A frase do galego—“Se todos mudamos ao castelán, nunca o entenderás”—ten unha lóxica profunda.
Porque revela unha verdade sinxela: se a comunidade renuncia sistematicamente á súa lingua para acomodar a quen chega, quen realmente perde é quen non a aprende. Perde a oportunidade de integrarse de verdade, de participar nas conversas cotiás, de sentirse parte da comunidade máis alá do ámbito no que o castelán abonda.
Manter o galego non é un acto contra ninguén; é un acto a favor da integración real. Se todos os galegos mudasen ao castelán cada vez que alguén non entende galego, o galego iría perdendo espazos ata desaparecer da vida cotiá. E iso non beneficia ninguén, nin a quen chega nin a quen está.
Falar galego é o normal
Falar galego en Galiza é o esperable. Non é unha afirmación política, nin unha provocación, nin un obstáculo. É simplemente falar a lingua propia do país.
Ninguén considera que un francés está a “impoñer” o francés cando fala francés en Francia. Ninguén pensa que un italiano é “pouco inclusivo” por falar italiano en Italia. Pero ás veces, cando un galego fala galego en Galiza, hai quen o interpreta como un problema.
Iso é o que debería deixar de pasar. Os galegos teñen dereito a falar galego sen pedir desculpas, sen sentir que están a “impoñer” nada, sen ter que cambiar de lingua para acomodar a persoas que levan anos no país.
E despois de sete anos, ese dereito é, se cabe, aínda máis lexítimo.
Falar galego é facilitar a integración
O que ás veces non se entende é que falar galego non dificulta a integración; é a integración mesma.
Cando alguén aprende a lingua dun país, non está só aprendendo palabras. Está aprendendo a maneira en que a comunidade se expresa, se relaciona e se entende a si mesma. O galego non é só un medio de comunicación; é tamén unha forma de estar no mundo.
Quen realmente se integra en Galiza non é só quen se manexa en castelán; é quen aprende galego e pode participar da vida común, das conversas naturais, das relacións cotiás.
Unha persoa que leva sete anos en Galiza e aínda non entende galego está, dalgún xeito, fóra desa vida común. Non porque ninguén a exclúa, senón porque non ten acceso á forma natural en que a comunidade se comunica.
A responsabilidade compartida
Cando alguén se instala nun país cunha lingua propia, ten a oportunidade de aprendela. Non é unha obriga legal en todos os casos, pero si unha ferramenta para a súa propia integración.
Se me mudo a Alemaña, aprendo alemán. Se me mudo a Xapón, aprendo xaponés. Se me mudo a Galiza, teño a oportunidade de aprender galego. Non é unha imposición; é sentido común.
Despois de sete anos en Galiza, non entender galego non é culpa de ninguén máis que de quen non tivo a oportunidade ou non fixo o esforzo. E a comunidade ten todo o dereito a seguir falando a súa lingua, porque é tamén a súa maneira de acoller e incluír.
Unha proposta de sentido común
A idea de valorar o coñecemento das linguas propias para determinados procesos administrativos é, simplemente, unha medida de coherencia. Non é discriminación; é recoñecer que a lingua é un elemento central da vida en común.
Galiza ten unha historia lingüística complexa, cun idioma que foi marxinado e que aínda hoxe loita por ocupar todos os espazos. Protexer o galego e normalizar o seu uso non é pechar portas; é asegurar que a lingua siga viva para quen a ten como propia e para quen queira facela súa.
Valorar o galego nos procesos de integración é, en realidade, unha maneira de dicir: “Esta é a nosa lingua, e se queres formar parte disto, aquí tes a chave.”
A resposta que queda
“Sigo en galego porque se todos mudamos ao castelán, nunca o entenderás.”
Esta frase non é dura. É, simplemente, a resposta máis útil que se pode dar. Porque non busca a comodidade do momento, senón a posibilidade real de que, algún día, esa persoa poida entender e ser entendida sen necesidade de que ninguén renuncie a nada.
E, sobre todo, é a resposta dun galego que exerce o seu dereito a falar a súa propia lingua con normalidade na súa propia terra.
Os galegos teñen dereito a falar galego en Galiza. Non é imposición. É o normal. E despois de sete anos, ese dereito non só é lexítimo; é, ademais, a mellor forma de que quen chega poida integrarse de verdade.
