Cando o espello di o que non queremos oír

Santiago de Compostela viviu unha das manifestacións máis multitudinarias da súa historia recente. Máis de 100.000 persoas —segundo os organizadores— ateigaron a Praza do Obradoiro ao berro de “Altri Non!”, nunha demostración de forza da sociedade civil galega comparable, en palabras de moitos testemuños, á marea humana que en 2002 saíu ás rúas tras o Prestige. A convocatoria, promovida polas plataformas Ulloa Viva e En Defensa da Ría de Arousa, esixía a paralización do proxecto de macrocelulosa que a empresa portuguesa Altri quere instalar en Palas de Rei, un proxecto que consumiría diariamente 46 millóns de litros de auga do río Ulla e ocuparía un espazo equivalente a 500 campos de fútbol.

Pero o que aconteceu nas horas seguintes non foi só política ambiental. Foi algo máis revelador: a resposta do PP de Galicia á cobertura informativa desa xornada abriu unha fenda que vai moito máis alá do debate sobre a celulosa.

O relato en números: miles, milleiros e bulos

La Voz de Galicia, o xornal de referencia do conservadorismo galego durante décadas, titulou: “Miles de personas…”. A TVG, a televisión pública que tantas veces foi acusada de oficialismo, falou de “milleiros de persoas manifestándose”. Dous medios que, nun esquema político clásico, deberían ser aliados naturais do partido que goberna a Xunta dende hai máis de dúas décadas.

A resposta oficial do PP de Galicia nas redes sociais foi contundente: “Os “miles” de persoas de sempre “desbordando” a praza do Obradoiro… Un bulo máis da esquerda.” Con esas poucas palabras, o partido no goberno non só cuestionaba as cifras. Metía no mesmo saco a La Voz e á TVG xunto co que denominaban propaganda esquerdista. Era, en definitiva, un tiro nos dous pés.

Cando o espello deixa de ser cómplice

Hai algo profundamente revelador neste episodio. Un partido que leva gobernando Galiza ininterrompidamente dende 2009 —e que antes tamén gobernara— atopouse cunha realidade incómoda: nin os seus medios de referencia históricos lle daban o relato que necesitaba. E a reacción non foi a autocrítica, nin a modulación do discurso. Foi o ataque.

Esta dinámica non é nova no contexto occidental. Vímosnos con Trump e Fox News en momentos determinados, con certos partidos europeos que acabaron enfrontándose aos medios que antes os apoiaban cando eses medios se negaron a seguir sostendo narrativas incompatibles cos feitos. O mecanismo é sempre o mesmo: cando a realidade non encaixa no relato, cúlpase ao mensaxeiro.

Pero existe unha diferenza importante: atacar á prensa crítica ten certa lóxica —perversa— dentro da guerra cultural. Atacar aos teus propios medios é outra cousa. É o síntoma dun poder que xa non confía en nada que non sexa a súa propia voz.

A ecosistema informativo fracturado

A manifestación do 14 de decembro non foi un evento menor. Máis de 50 organizacións sociais, sindicais, ecoloxistas e partidos políticos respaldárona. A Praza do Obradoiro encheuse en dúas ocasións e o manifesto tivo que ser lido dúas veces. Non era un acto de partido, era unha expresión transversal da preocupación cidadá por un proxecto que, segundo os seus detractores, hipoteca o futuro ambiental e económico de comarcas enteiras.

Nese contexto, descualificar como “bulo” a información dada por medios que habitualmente apoian a liña editorial do goberno galego non é só un erro táctico. É un síntoma de como se está a construír unha burbulla de realidade alternativa na que só vale o que o propio partido valida. E iso, en democracia, ten consecuencias.

Que lles queda?

Se ata as fontes que antes eran aliadas son tratadas como “bulo”, que lles queda? A resposta obvia é: só as propias redes sociais, os propios canles, a propia voz. É dicir, a autorreferencialidade total.

Nun momento en que a desconfianza cara aos medios de comunicación xa é estrutural en boa parte da cidadanía, esta estratexia pode parecer efectiva a curto prazo: reforzas á túa base, que se sente parte dun grupo que “sabe a verdade”. Pero a longo prazo, o que fas é destruír os pontes que permiten o diálogo e o debate nunha sociedade plural. E iso non é só perigoso para a oposición. É perigoso para todos, incluídos os que hoxe gobernan.

O problema non son os números

A discusión sobre se foron “miles” ou “milleiros” é, en realidade, un debate menor. O número real non cambia o fondo: decenas de miles de persoas saíron á rúa por algo que lles preocupa profundamente. Ignorar iso, ou etiquetalo como manipulación ideolóxica, non fai que a preocupación desapareza. Faino invisible para quen goberna, que é algo bastante peor.

A crise de confianza entre o poder político e os medios de comunicación —incluídos os propios— é un dos fenómenos máis preocupantes da política contemporánea. Cando un goberno só acepta como válida a información que confirma o que xa cre, deixa de gobernar para todos e comeza a gobernar só para os seus. E esa, historicamente, é a primeira pedra dun camiño que raramente remata ben.