Entre o “ozu” andaluz e o galego “mal falado”: a dobre vara que nos fai máis pequenos
Hai uns días, un venezolano afincado en Santiago, Christian Lucas (@elvenegalle), fixo viral un vídeo no que respondía con humor e dignidade ás críticas que recibe por falar galego: «Se falo tan mal, non me escoites». A frase, simple e rotunda, deu a volta a Galiza enteira. E con razón. Porque destapou unha hipocrisía que levamos anos tragando en silencio.
Imos ao grano.
Un andaluz de Sevilla, Málaga ou Cádiz pode dicir «ozu» —variante eufemística e coloquial de «Jesús», usada para non pronunciar o nome sagrado en van— sen que ninguén lle pestanexe. Pode aspirar todas as eses ata facelas desaparecer, falar cun castelán que nalgúns pobos semella outro idioma, e ninguén, absolutamente ninguén, lle dirá: «Falas mal o español». Pola contra: ese andaluz é un falante máis, tan válido como un madrileño ou un bilbaíno. A Real Academia acepta o dialecto. A televisión estatal emite series enteiras en andaluz sen subtítulos. É diversidade. É riqueza. É España.
Pero que un venezolano, un colombiano, unha ucraína ou un marroquí aprendan galego e o usen? Aí xa cambia a cousa. Entón aparece o policía da lingua. Entón chegan os comentarios: «Fala moi mal», «Iso non é galego», «Mellor que fale castelán», «Que se aprenda primeiro». Como se o galego fose un culto reservado aos puros de sangue. Como se falar galego esixise superar un exame de pronuncia ante un xurado de académicos. Como se a supervivencia dunha lingua minorizada dependese de que os neofalantes soasen coma un vello de Lestedo nos anos cincuenta.
O galego sobrevive con menos dun millón de falantes habituais e cunha xeración enteira de mozos que o abandonan nas cidades. Neste contexto, cada persoa que o escolle é un tesouro. Cada acento venezolano, cada castrapo con boa vontade, cada «se falo tan mal, non me escoites» é unha vitoria. Porque o único galego que verdadeiramente morre é o que non se fala.
O purismo lingüístico é un luxo de quen ten a lingua asegurada. Quen falamos galego todos os días deberiamos ser os primeiros en aplaudir quen o intenta, aínda que diga «gallego» con ese acento tan bonito ou confunda algunha palabra. Os inmigrantes que se esforzan por integrarse na nosa lingua están a facer máis pola súa supervivencia ca moitos galegos de toda a vida que só o usan para pedir un café antes de volver ao castelán.
Christian Lucas non está traizando nada. Está facendo exactamente o que Galiza lle pide a quen chega de fóra: querer formar parte. E en vez de agradecerllo, algúns prefiren corrixilo coma se fose un alumno de primaria. Pois ben: se tanto molesta o seu galego, non o escoitedes. Pero non lle pidades que pare. Porque cada vez que el abre a boca en galego, o idioma gaña un falante. E cada vez que nós o criticamos, o idioma perde un.
Galiza non se fai máis grande excluíndo. Faise máis grande sumando acentos, historias e «ozu» venezolanos. O resto é egoísmo lingüístico disfrazado de amor pola lingua. E iso, amigos, non é defender o galego.
É enterralo en vida.
