2,5 millóns de horas de traballo gratis cada semana

Cada semana, neste Estado, prodúcese un roubo silencioso. Non é un roubo con violencia, nin unha estafa sofisticada. É unha sangría lenta e case invisible: as horas extraordinarias que se traballan pero non se pagan, non se compensan e non se cotizan. A “hora invisible” que non deixa rastro nos papeis da empresa, pero que deixa unha pegada fonda nas contas do traballador e na caixa da Seguridade Social.

Segundo o estudo máis recente, publicado en febreiro de 2026 e baseado nos datos da Enquisa de Poboación Activa (EPA) do INE, cada semana realízanse no Estado 6,8 millóns de horas extraordinarias. Destas, o 39% —2,5 millóns de horas semanais— non se retribúen nin se compensan con descanso, o que supón un custo laboral anual non pagado de 3.254 millóns de euros, segundo estimacións do mesmo informe baseadas en datos EPA de 2024.

2,5 millóns de horas non pagadas á semana equivalen, en termos de emprego, a 70.000 postos de traballo a xornada completa que non se crean. Cada traballador afectado deixa de cobrar, de media, 7.355 euros ao ano entre salarios e cotizacións.

Segundo a EPA, preto dun millón de traballadores declara realizar horas extraordinarias no Estado, dos cales o 47% —arredor de 441.000 persoas— non reciben ningunha contraprestación nin económica nin en descanso. Este dato agrávase en determinadas comunidades: no País Vasco, segundo a Enquisa de Condicións de Traballo do Goberno Vasco (2024), o 60% das persoas asalariadas que realizaron horas extraordinarias non as cobraron, a cifra máis alta desde 1996.

O exceso de xornada non retribuída non é só unha fraude laboral: é tamén unha fraude á Seguridade Social. Precariza ás persoas traballadoras, erosiona os ingresos do sistema público de pensións e sitúa nunha posición de competencia desleal ás empresas que cumpren a lei fronte ás que ocultan horas baixo a alfombra.

Por que agora? A reforma do rexistro dixital

O Real Decreto sobre o rexistro dixital obrigatorio da xornada laboral atópase no Consello de Estado desde principios de marzo de 2026. Segundo declarou o Secretario de Estado de Traballo, Joaquín Pérez Rey, o 3 de marzo de 2026, o proxecto leva polo menos unha semana nese órgano consultivo e, desde a emisión do ditame, os trámites poderían completarse en dúas ou tres semanas. A aprobación en Consello de Ministros podería producirse, polo tanto, antes de finais de abril de 2026.

A tramitación urxente por vía de Real Decreto responde ao fracaso parlamentario do proxecto de lei de redución de xornada a 37,5 horas: o Ministerio de Traballo, dirixido por Yolanda Díaz, optou por separar a reforma do rexistro e tramitala de forma independente. A liña de tempo é a seguinte: o 30 de setembro de 2025, o Consello de Ministros aprobou a tramitación urxente do proxecto; entre o 15 e o 30 de outubro de 2025 abriuse a fase de consulta pública; e en febreiro de 2026 o proceso experimentou un atraso técnico por discrepancias internas entre os socios de goberno sobre protección de datos.

A razón de fondo da reforma é simple: o sistema anterior non funcionaba. A obrigación de rexistrar a xornada existe desde 2019 (Real Decreto-lei 8/2019), pero permitía formatos manuais —follas de papel, táboas Excel— facilmente manipulables e sen trazabilidade. A Inspección de Traballo non podía acceder aos datos en tempo real e, nalgúns casos, as empresas modificaban os rexistros sen deixar rastro.

Os tres cambios fundamentais

1. Rexistro 100% dixital e obrigatorio

Adiós ao papel e ao Excel simple. O novo decreto esixe un sistema electrónico, con autenticación persoal, trazabilidade e integridade de datos. Deberá quedar rexistrada a hora e o minuto exactos de inicio e fin, as pausas e interrupcións, e especificarase claramente se as horas son ordinarias, extraordinarias ou de dispoñibilidade, así como a forma de compensación das horas extra.

As credenciais serán individuais e intransferibles. A norma prohibe os sistemas de identificación compartidos. En canto á biometría —pegada dactilar, recoñecemento facial—, queda excluída ou fortemente limitada por razóns de protección de datos, salvo xustificación técnica e legal expresa. Os sistemas deberán ter capacidade de funcionamento sen conexión a internet (para obras, fábricas ou entornos sen cobertura) e sincronizarse posteriormente.

2. Trazabilidade total e inmutabilidade

Calquera modificación do rexistro —por calquera motivo— deixará un rastro indeleble: quen o fixo, cando e por que. Se un responsable corrixe un erro de fichaxe, quedará documentado. Se alguén intenta eliminar horas extra, quedará documentado. Esta inmutabilidade dos logs técnicos é o que fai o sistema verificable e non manipulable retroactivamente.

3. Acceso remoto para a Inspección de Traballo

A Inspección poderá consultar os rexistros en tempo real ou de forma remota, sen necesidade de desprazarse fisicamente á empresa. Isto implica inspeccións máis rápidas, sen posibilidade de previo aviso, e a capacidade de revisar datos de centos de empresas desde a mesa de traballo. Os representantes legais dos traballadores tamén terán acceso remoto aos datos.

As empresas deberán elaborar un protocolo interno para o uso do rexistro, coa participación da representación legal dos traballadores. Non é só instalar unha aplicación: é definir como se vai usar, quen pode modificalo e con que garantías.

O custo real para as empresas

A Memoria económica oficial do proxecto normativo —o documento que acompaña ao decreto e ao que tiveron acceso varias organizacións sectoriais— cifra o custo da adaptación en:

• Pequenas empresas (menos de 50 traballadores): 1.243 euros o primeiro ano e 1.093 euros cada ano seguinte.
• Medianas empresas (menos de 250 traballadores): 5.717 euros o primeiro exercicio e 5.567 euros nos posteriores.

Fonte: Memoria económica do proxecto de Real Decreto (Ministerio de Traballo, 2025-2026).

Estimacións de provedores do sector sitúan os custos anuais para autónomos e micropemes en entre 400 e 1.000 euros, cunha cota mensual por traballador de entre 5 e 20 euros segundo a ferramenta escollida. Para microempresas (bares, comercios, peluquerías), o gasto mínimo ronda os 30-70 euros ao mes. Existen solucións cloud que cumpren os requisitos da nova normativa: Factorial, Kronjop, Skello, Tramitapp, Workmeter, entre outras.

Segundo diferentes estudos, menos dun 26% das pemes españolas dispoñen xa dalgún sistema de rexistro dixital da xornada. Arredor do 35% segue usando papel ou Excel. Para estes negocios, a adaptación será o cambio máis significativo.

Comparemos co custo de incumprir:

• A Inspección de Traballo impuxo en 2024 máis de 20 millóns de euros en sancións por infraccións en materia de rexistro de xornada, tempo de traballo e horas extraordinarias, un 8,78% máis que o ano anterior.
• As sancións por infracciones no rexistro de xornada alcanzaron os 2,99 millóns de euros en 2024, afectando a 21.649 traballadores. As sancións por tempo de traballo e horas extra chegaron a 17,2 millóns, afectando a 178.456 empregados.
• As multas por infracciones moi graves poden chegar ata 10.000 euros por traballador afectado.

Fonte: Inspección de Traballo e Seguridade Social, Informe Anual 2024 (publicado en outubro de 2025).

A xeometría do custo-beneficio é clara: para a maioría das pemes, o custo de cumprimento (1.000-1.500 euros anuais) é moi inferior ao risco de sanción (ata 10.000 euros por traballador afectado). É máis barato cumprir que incumprir.

O elefante na sala: a resistencia empresarial

A CEOE critica a reforma como un custo burocrático innecesario. A perspectiva é comprensible: máis control, máis esixencias técnicas, máis responsabilidade para os departamentos de RRHH. Pero hai un matiz esencial: esta reforma non crea novas obrigacións. Fai que as que xa existen desde 2019 sexan verificables.

É como dicir que a obrigación de pagar impostos non é nova, pero que agora a Administración tributaria pode auditarte en tempo real. Si, é máis incómodo para quen non cumpría. Pero é precisamente así como debe funcionar o Estado de Dereito.

A reforma, ademais, beneficia directamente ás empresas honestas: as que pagan escrupulosamente as horas extra non poden competir en igualdade de condicións con aquelas que as ocultan, aforrando custos á conta do traballo alleo. O rexistro dixital nivelaría o terreo de xogo.

O debate sindical: o que queda pendente

Malia o avance que supón o decreto, as organizacións sindicais veñen sinalando aspectos que consideran insuficientemente tratados no texto actual:

• Mecanismos de control efectivo por parte da representación legal dos traballadores sobre as modificacións dos rexistros.
• Protección específica para persoas traballadoras en centros sen representación sindical.
• Adaptación do rexistro a sectores non dixitalizados (agricultura, pesca, limpeza) con garantías equivalentes.
• Reforzo dos medios técnicos e humanos da Inspección de Traballo para auditar os novos sistemas dixitais.
• Vinculación explícita entre o rexistro de xornada e o dereito á desconexión dixital.

A resolución destas cuestións queda pendente de desenvolvementos futuros ou da negociación colectiva en cada sector ou empresa.

O caso do transporte: a petición que o Ministerio rexeita

Fenadismer (Federación Nacional de Asociacións de Transporte de España) solicitou ao Ministerio que excluíse ao transporte por estrada da nova obrigación, argumentando que os vehículos equipados con tacógrafo xa dispoñen dun sistema de control horario electrónico obrigatorio a nivel europeo desde 1986, e que a nova esixencia suporía instalar un segundo sistema de rexistro innecesario e custoso.

O Ministerio, con todo, vai aprobar o decreto sen excluír ao transporte por estrada. O texto si exclúe aos buques da mariña mercante, o que Fenadismer sinala como agravio comparativo. O debate ten matices: o tacógrafo non ofrece supervisión en tempo real (as descargas son periódicas, cada 28 días) e non cubre todo o persoal do sector (tráfico, técnicos, comerciais desprazados, conductores de vehículos lixeiros sen tacógrafo).