O coidado non remata coa alta hospitalaria

Hai sentenzas que non innovan o dereito tanto como o lembran. A STS 686/2026, ditada o pasado 5 de febreiro pola Sala do Social do Tribunal Supremo baixo a poñencia do maxistrado Ignacio García-Perrote Escartín, é unha delas. O seu mérito principal non reside en ter aberto un camiño descoñecido, senón en ter pechado, de forma contundente, un dos atallos interpretativos que con demasiada frecuencia percorrían algunhas empresas: o de equiparar a alta hospitalaria co fin do permiso retribuído.

O caso xurdiu dun conflito colectivo no sector cárnico, afectando a dúas grandes empresas do grupo que aplican o Convenio colectivo estatal de industrias cárnicas. Ambas as empresas viñan cortando o permiso en canto o familiar recibía a alta do centro sanitario, aínda que o médico prescribise repouso domiciliario e a recuperación continuase na casa. A lóxica, formalmente, non era absurda: se xa non hai hospitalización, para que activar un permiso vinculado a ela? O problema é que esa lóxica resultaba radicalmente contraria ao espírito do artigo 37.3 b) do Estatuto dos Traballadores.

O que o Tribunal Supremo subliña, coa claridade de quen xa o dixo varias veces, é que o permiso de cinco días non está pensado para que o traballador «visite» ao seu familiar no hospital. Está pensado para que atenda e coide á persoa que o necesita. E esa necesidade de coidados non desaparece porque un médico asine un papel ordenando o traslado a domicilio. Máis ben ao contrario: en moitos casos, a alta hospitalaria é o momento en que a esixencia de coidados informais se intensifica, porque xa non hai persoal sanitario presente as vintecatro horas.

O Tribunal non parte da nada. Cita a súa propia doutrina consolidada desde 2012, confirmada en 2018 e reforzada ao longo de 2025. En todas elas late a mesma idea: o lexislador, ao ampliar o permiso mediante o Real Decreto-lei 5/2023 —que transpuxo a Directiva europea 2019/1158 sobre conciliación da vida familiar e profesional—, non estaba pensando no hospital como lugar físico. Estaba pensando na situación de necesidade do familiar. Esa situación persiste mentres non haxa alta médica, é dicir, mentres o tratamento e a recuperación continúen.

A sentenza sinala con precisión cando remata o permiso: cando se esgotan os cinco días laborables ou cando o familiar obtén a alta médica, o que ocorra primeiro. Isto significa que, se a alta hospitalaria chega o segundo día de ingreso, o traballador conserva os tres días restantes sempre que persista o repouso domiciliario prescrito. O convenio colectivo, por outra banda, non pode reducir este dereito: debe respectar a norma legal, non pode restrinxir un permiso que a lei recoñece en termos máis amplos. E tampouco era necesario esgotar a vía paritaria previa, porque o conflito versa sobre a interpretación dunha norma legal, non só do convenio.

É aquí onde a sentenza adquire o seu verdadeiro alcance práctico. Porque non son poucas as empresas —e non só as do sector cárnico— que deseñaron as súas políticas de xestión do absentismo usando a alta hospitalaria como interruptor automático do permiso. Un criterio aparentemente obxectivo, cómodo de verificar e, sobre todo, favorable aos seus intereses económicos a curto prazo. A STS 686/2026 deixa claro que ese interruptor non existe na lei.

Cabe preguntarse por que segue sendo necesario que o Tribunal Supremo o repita. A resposta, incómoda, apunta a unha tensión estrutural do dereito laboral: a distancia que en ocasións separa o que a norma di do que a empresa aplica, especialmente cando se trata de dereitos de conciliación que xeran custos directos e difusos beneficios. Os permisos de coidado percíbense, en certas culturas empresariais, como unha concesión graciosa e non como un dereito esixible. E os dereitos que non se exercen, ou cuxo exercicio se erosiona sen oposición, tenden a debilitarse na práctica.

A sentenza defende, en última instancia, algo máis sinxelo —e máis fondo— que un artigo do Estatuto dos Traballadores. Defende a idea de que o traballo ten límites, e que un deses límites é a familia enferma, o parente que non pode valerse só, o convivente que necesita a alguén ao seu lado mentres se recupera. Unha sociedade que obriga aos seus traballadores a escoller entre o sustento e os coidados é unha sociedade que decidiu externalizar o sufrimento privado cara ás persoas máis vulnerables. O dereito laboral, na súa mellor versión, existe para que esa elección non sexa necesaria.

Que en 2026 haxa que seguir litixando para que ese principio se cumpra di moito sobre a fenda entre a lei escrita e a cultura do traballo. Que o Tribunal Supremo o siga dicindo con claridade, tamén. Pero sería preferible que non fixese falta dicilo máis veces.