O prezo do gasóleo, a guerra e os pescadores galegos: cifras reais e preguntas sen resposta

Nas últimas 72 horas o sector pesqueiro galego encendeu todas as alarmas. A Cooperativa de Armadores de Pesca do Porto de Vigo (ARVI) trasladou á Secretaría Xeral de Pesca a súa “profunda preocupación” ante unha escalada de custos que ameaza con paralizar a frota. O dato é concreto e está verificado: o prezo do gasóleo subiu máis dun 72 % en apenas unha semana, pasando dunha media de 0,533 euros o litro nos primeiros dous meses de 2026 ata case o euro en Vigo e máis de 1,10 euros nalgúns portos irlandeses. Para as embarcacións de altura, onde o combustible pode representar ata o 40 % dos gastos dunha marea, esas cifras implican que moitas saídas ao mar deixan de ser rendibles. ARVI advirte que superar o limiar dun euro por litro podería facer economicamente inviable a actividade para un número crecente de buques.

A causa inmediata está no estreito de Ormuz. Por esa vía marítima circula arredor dunha quinta parte do petróleo mundial, e os ataques á infraestrutura enerxética e as dificultades para atravesala dispararon os prezos do cru a nivel global. O barril de Brent superou os 100 dólares por primeira vez desde agosto de 2022, o que a Axencia Internacional da Enerxía cualificou como a maior perturbación do mercado petroleiro da historia. Os prezos chegaron a picos próximos aos 120 dólares nos momentos de maior tensión, aínda que con oscilacións bruscas. Para conter a escalada, os países membros da AIE acordaron liberar 400 millóns de barrís ao mercado —a maior intervención de emerxencia da historia—, aínda que os mercados cuestionan que sexa suficiente mentres o estreito permaneza efectivamente pechado.

Neste contexto é importante precisar algo que o debate público tende a confundir: o gasóleo do que falan as noticias é o gasóleo bonificado, un combustible que xa goza de vantaxes fiscais notables. A normativa española aplica tipos impositivos reducidos no Imposto Especial sobre Hidrocarburos para o gasóleo bonificado destinado a usos pesqueiros e agrícolas. Ademais, o combustible para navegación, incluída a pesca profesional, está exento da parte xeral deste imposto. Polo tanto, a idea de que “canto máis sobe o prezo do barril máis recada o Estado en impostos sobre os pescadores” non reflicte correctamente a realidade fiscal deste sector: a suba que sofren provén case integramente do custo do cru en mercados internacionais, non dunha maior carga impositiva automática.

Dito iso, a necesidade de axudas públicas é real e urxente. O feito de que o gasóleo bonificado xa teña vantaxes fiscais non elimina o golpe económico: o prezo de partida subiu de todas formas de forma dramática. E aquí reside a verdade incómoda que o sector sinala con razón: as axudas extraordinarias —como as que se aplicaron en 2022 coa invasión de Ucraína— non existen no baleiro. Requiren financiamento público, e ese financiamento provén da recadación fiscal colectiva. Son os impostos, en definitiva, os que permiten ao Estado redistribuír recursos cara a sectores estratéxicos en momentos de crise: sen esa capacidade recadatoria, non hai fondo de compensación nin axuda de ningunha clase.

ARVI solicita medidas concretas: mecanismos de redución do custo do combustible, mobilización do Fondo Europeo Marítimo, de Pesca e de Acuicultura (FEMPA) para compensar o incremento de custos, axudas para paradas temporais de actividade e maior flexibilidade nas cotas pesqueiras. A estas demandas súmase un problema adicional que as noticias mencionan pero que raramente recibe atención: as dificultades de subministro detectadas nalgúns portos europeos, que obrigaron a buques en Irlanda a realizar repostaxes parciais moi por baixo do volume previsto. Non é só un problema de prezo; é tamén de dispoñibilidade.

A pregunta de fondo segue sendo a mesma que en 2022: canto tempo tardarán as axudas en materializarse, e serán suficientes para evitar a paralización dunha frota que emprega a milleiros de familias en Vigo, Marín, Celeiro e Burela? A historia recente non convida ao optimismo, pero tampouco permite ignorar que, sen mecanismos públicos de intervención financiados pola fiscalidade colectiva, o mercado só ofrece ao pescador galego unha opción: amarrar o barco e esperar.

Quen fai caixa coa guerra

A pregunta incómoda non é só por que sobe o gasóleo. É quen se beneficia de que suba. E aquí os datos son contundentes.

O negocio das armas. Os cen maiores fabricantes de armas do mundo aumentaron as súas ganancias un 5,9% só en 2024, acumulando 679.000 millóns de dólares en ingresos. Motorpasion As empresas estadounidenses lideran con 39 compañías entre as 100 máis grandes do sector, con ingresos de 334.000 millóns de dólares. Motorpasion A guerra contra Irán non fixo máis que acelerar ese negocio. En plena ofensiva, o Departamento de Estado dos EEUU aprobou a venda de “emerxencia” de 12.000 carcasas de bombas a Israel por valor de 151,8 millóns de dólares, eludindo os prazos habituais de revisión do Congreso. CNMC Non é un caso illado: ao longo de 2025 a administración Trump xa aprobara preto de 12.000 millóns de dólares en asistencia militar a Israel. ClickGasoil Os beneficiarios concretos teñen nome: entre os principais favorecidos dos contratos de armamento figuran Boeing e Lockheed Martin. Axencia Tributaria de Galicia

O rearme non se limita a Oriente Medio. A industria militar estadounidense protagonizou o 42% das transferencias internacionais de armas nos últimos cinco anos, vendendo a 99 países do mundo, entre eles 35 europeos. Spotdepesca Máis da metade do rearme europeo realízase con material de orixe estadounidense. Xunta Cada vez que os gobernos europeos elevan o gasto militar —baixo presión de Washington— é a industria de defensa norteamericana a principal beneficiada.

O control do petróleo venezolano. O caso de Venezuela ilustra con clareza meridiana como funciona a palanca enerxética estadounidense. Venezuela posúe as maiores reservas de petróleo do mundo, estimadas en 303.000 millóns de barrís segundo a OPEP. ClickGasoil Durante anos, ante as sanciones de EEUU, Venezuela vendía o seu petróleo con descuentos de ata o 35% sobre o prezo de mercado, principalmente a China. ClickGasoil A partir de decembro de 2025, tras a captura de Maduro nunha operación militar estadounidense, Washington tomou o control da situación: EEUU retirou “selectivamente” as sanciones ao sector petroleiro venezolano, pero os recursos xerados polas vendas non quedan en mans do goberno de Caracas, senón que son administrados e supervisados por autoridades estadounidenses. GaliciaPress Co cambio de destino das exportacións, o foco comercial desprázase cara ás refinerías estadounidenses, en lugar dos compradores chineses que durante anos absorberon gran parte do subministro a prezos con fortes descontos. El Debate En paralelo, as vendas directas de cru a EEUU aumentaron un 32% en febreiro, e as casas comerciais Trafigura e Vitol, xunto con Chevron, xestionan a maior parte dos embarques venezolanos baixo autorizacións de Washington. PressDigital

O resultado é estrutural: un país con reservas imensas non pode vender libremente no mercado mundial o seu recurso principal. Necesita un permiso de Washington. E ese permiso outórgase ou revógase segundo os intereses xeopolíticos e comerciais de EEUU, non segundo as necesidades de Venezuela nin do mercado global.

O círculo péchase así: a tensión militar en Ormuz dispara o prezo do cru; a industria armamentística vende armas a ambos os bandos; o petróleo venezolano flúe cara ás refinerías estadounidenses baixo supervisión de Washington; e quen paga a factura de todo isto —en gasóleo, en salarios, en competitividade— é a clase traballadora europea. O pescador de Vigo non é un dano colateral. É o financiador involuntario dun sistema que non foi deseñado para el.