Adoita dicirse que a prensa libre é o can gardián da democracia, a vixía que ladra cando o poder se excede. É certo. Pero hai unha forma de poder que os xornais exercen sen mentir, sen censurar unha soa liña, sen faltar á verdade en absolutamente nada: a de decidir en que debemos pensar. Non nos din o que temos que opinar; dinnos sobre que paga a pena opinar. E esa decisión —o que vai á portada e o que vai á páxina vinte e catro— é seguramente o xesto máis ideolóxico de todo o oficio, precisamente porque se disfraza de simple reparto do espazo.

Vén isto a conto dun feito recente. Esta semana, a CIG ocupou de forma pacífica sedes da Xunta e do Sergas nas sete cidades galegas para protestar contra a modificación do plan de control da incapacidade temporal, aprobada no DOG do pasado 27 de maio, que reforza o papel das mutuas no control das baixas por enfermidade. O lema era nidio: enfermar non é delito. Centos de persoas, en sete cidades á vez, dicindo que non se pode tratar a doenza coma unha sospeita. Era, por tamaño e por significado, un dos conflitos laborais máis extensos dos últimos tempos en Galiza.

Buscádeo, a ver se o atopades.

Porque iso é, exactamente, o que houbo que facer para sabelo: buscalo. A noticia existía —apareceu aquí e acolá, nun breve, nunha columna interior, nun recuncho discreto—, pero non estaba. Non abría telexornais nin ocupaba portadas. E aquí convén non confundirse: que unha información sexa recuperable non significa que estea difundida. Se quero ler poesía do século XI e merco un libro de poesía do século XI, iso non proba que a poesía do século XI estea no centro do debate público; proba que eu a fun buscar. Un dato accesible só para quen xa o procura non cumpre a función social da

E hai aquí un detalle que adoita pasar desapercibido: o medio que opina sobre o absentismo non é un árbitro neutral. Un xornal é, antes que nada, unha empresa, cos seus propios traballadores e as súas propias baixas. Comparte, polo tanto, o mesmísimo interese da patronal en que enfermar se vexa como un custo a vixiar e non como un dereito a protexer. Cando un xornal-empresa abraza o discurso do absentismo non está só a relatar un debate alleo: está tomando partido no debate que máis directamente o afecta a el mesmo. Difícil pedirlle imparcialidade a quen é, ao mesmo tempo, parte interesada.

E hai un detalle que debería pesar máis do que pesou. As persoas que deciden encerrarse nunha sede da administración non están asinando un manifesto desde a comodidade do sofá. Están expoñéndose a consecuencias persoais, mesmo de orde penal. Cando alguén arrisca algo seu para denunciar algo, esa disposición é, en si mesma, noticia. Que nin sequera ese risco abondase para merecer relevancia di moito de onde están postas as prioridades.

Comparémolo, sen ir máis lonxe, co tratamento que reciben outras mobilizacións. Non é raro ver como unha concentración en Madrid —ás veces con menos xente, e sen que ninguén se xogue nada legalmente— abre informativos e gaña portadas que aquí, para algo maior e máis arriscado, se negan. O centro decide, tamén, canto pesa cada cousa segundo a distancia á que ocorre. E o que queda lonxe do centro tende a pesar menos, aínda que ao lado, na propia casa, estea pasando algo máis grande.

A pregunta inevitable é por que. E a resposta, case sempre, non é a censura: ninguén prohibiu a noticia. A resposta é máis prosaica e máis difícil de combater. Os xornais son empresas, e as empresas teñen contas que cadrar e anunciantes que contentar. Boa parte dos ingresos da prensa galega procede da publicidade institucional que reparte a propia Xunta —a mesma administración sinalada na protesta. Non fai falta que ninguén dea unha orde. Abonda con que a man que escribe saiba, sen que llo digan, que hai cousas que é mellor non destacar. O conflito de intereses raramente borra a información. Simplemente decide que vaia á páxina vinte e catro.

Por iso conviría deixar de chamarlle informar a iso. Publicar non é difundir, e relegar non é neutralidade: é unha opinión disfrazada de maqueta. Mentres sigamos confundindo o que se pode atopar co que de verdade se conta, seguiremos crendo que estamos informados cando, en realidade, só estamos a pensar no que outros decidiron que pensemos.prensa, porque esa función non é arquivar: é poñer en común. O cidadán que non sae a cazar a noticia —é dicir, a inmensa maioría— queda igual de desinformado que se a noticia non existise.

O contraste faise aínda máis incómodo cando un recorda a frecuencia coa que eses mesmos medios sacan o tema contrario. A “praga do absentismo”, os días que os galegos faltan ao traballo, o custo que iso supón: ese marco repítese día si e día tamén, sempre coa mesma melodía, sempre presentando ao traballador como o problema. Pero cando os traballadores reaccionan contra ese marco, a reacción relégase. O síntoma é portada; a resposta ao síntoma, breve. Non é casualidade: é xerarquía.