Cando o xenocidio que provocas impide que poidas lembrar o teu xenocidio

Hai imaxes que simbolizan a desfeita moral do noso tempo. Unha delas é a dunha muller de avanzada idade, sobrevivente do Holocausto, sendo expulsada do Museo Reina Sofía en Madrid mentres varias persoas a insulta chamándolle “asesina de nenos”. O seu crime: levar unha bandeira de Israel e un colar coa estrela de David.

O suceso é complexo e obriga a facer distincións que moitas veces se omiten de forma interesada: non é o mesmo criticar ao sionismo como ideoloxía política que odiar aos xudeus por seren xudeus. Non é o mesmo ser antisionista que ser antisemita.

Dito isto, o que ocorreu en Madrid non pode entenderse sen analizar o contexto que o fixo posible. E ese contexto ten un nome: a responsabilidade política do pobo israelí.

A muller non era o Estado, pero o Estado actúa no seu nome

A supervivente do museo non era Benjamin Netanyahu. Non era un ministro do Likud. Non era un soldado en Jabalia. Era unha muller que sobreviviu ao intento de exterminio do pobo xudeu por parte da Alemaña nazi. Levaba consigo os símbolos da súa identidade persoal e nacional. E foi insultada e expulsada por iso.

Agora ben, esta muller vive nunha democracia. En Israel, o pobo vota. E o goberno que está a ser acusado de xenocidio ante a Corte Internacional de Xustiza é un goberno electo, que se mantén no poder grazas ao apoio dunha parte significativa da cidadanía. Un pobo que, maioritariamente que apoia a guerra ou a asume con indiferenza.

Hai, xa que logo, unha responsabilidade implícita que non pode ser ignorada. Non se trata de culpar a cada cidadán individualmente, pero si de recoñecer que a sociedade israelí, no seu conxunto, é politicamente corresponsable do que o seu goberno fai no seu nome. A pasividade é unha forma de consentimento. A normalización da guerra, a deshumanización do pobo palestino nos medios israelís, a ausencia dunha oposición masiva e efectiva que derrogue este goberno… todo iso forma parte da ecuación.

A propagación da dor e a ausencia de empatía

Un dos aspectos máis perturbadores deste conflito é a asimetría na percepción do sufrimento. Mentres as imaxes de nenos mortos baixo os cascallos en Gaza dan a volta ao mundo, amplos sectores da sociedade israelí (e da diáspora xudía que apoia ao goberno) parecen inmunes a esa dor. A vítima palestina é invisibilizada, xustificada ou, directamente, negada.

Cando un pobo que se define a si mesmo como supervivente do maior horror da historia é incapaz de conectar co horror que está a provocar noutro pobo, algo se rompeu para sempre. A memoria do Holocausto deixa de ser unha lección universal (“nunca máis a ninguén”) para converterse nun privilexio identitario (“nunca máis a nós”). E nese movemento, a vítima de onte prepárase para ser o verdugo de hoxe.

O prezo de ser xudeu no mundo cando Israel mata en Gaza

As políticas do goberno israelí están a poñer en risco ás comunidades xudías da diáspora. En todo o mundo, persoas xudías que non teñen nada que ver coas decisións de Netanyahu (ou que mesmo as rexeitan) están a ser sinaladas, atacadas ou acosadas. A crítica lexítima ao sionismo e ao Estado de Israel convértese, en moitos casos, nunha hostilidade cara aos xudeus como colectivo.

Isto non xustifica o antisemitismo. Pero obriga a reflexionar sobre como as accións dun Estado acaban contaminando a percepción de todo un pobo. E obriga tamén a preguntarlle á sociedade israelí: ata cando van permitir que o seu goberno os utilice como escudo humano político? Ata cando van asumir que poden bombardear Gaza impunemente mentres esperan que o mundo distinga entre eles e o seu exército?

O suceso do Reina Sofía é un espello con varias imaxes:
– Reflicte a irresponsabilidade dun goberno (o israelí) que actúa coma se as súas accións non tivesen consecuencias para os xudeus de todo o mundo.
– Reflicte a dificultade de lembrar o Holocausto nun momento no que o Estado xudeu é acusado de xenocidio.
– E reflicte, sobre todo, a responsabilidade implícita dun pobo que mantén no poder a xenocidas e que propaga polo mundo as atrocidades de Gaza sen amosar empatía polas vítimas.

Se a muller do museo non debería ter sido expulsada. tampouco deberían ser expulsadas persoas que portan outras simboloxías. E o seu sufrimento individual non pode ser usado como escudo para blindar ao seu goberno da crítica nin para absolver á sociedade que o sostén da súa responsabilidade política.

Porque, ao final, a pregunta que queda no aire é esta: se o pobo israelí non é corresponsable do que o seu goberno fai en Gaza, por que o pobo palestino é corresponsable do que Hamás fixo o 7 de outubro? A asimetria moral ten nomes: racismo, xenofovia, etc. E mentres non sexamos capaces de aplicalo mesmo criterio a ambos os dous lados, seguiremos vendo escenas como a do Reina Sofía: unha supervivente do Holocausto expulsada dun museo mentres a insultan, e un pobo enteiro en Gaza enterrando os seus mortos baixo os cascallos.