O Supremo blinda as indemnizacións por despedimento improcedente e frea a presión europea

A alta instancia xudicial rexeita que os xuíces poidan conceder compensacións superiores aos topes legais. Mentres, sindicatos e Goberno insisten en reformar a normativa para adaptala á Carta Social Europea.

O Tribunal Supremo vén de pronunciarse con claridade sobre un dos asuntos laborais máis debatidos dos últimos anos: as indemnizacións por despedimento improcedente. A Sala do Social rexeitou, nunha sentenza adoptada por maioría o pasado 16 de xullo, que os xuíces poidan conceder cantidades superiores ás fixadas polo Estatuto dos Traballadores, mesmo en casos nos que existan circunstancias persoais ou profesionais excepcionais.

A decisión, que terá un impacto importante sobre a interpretación do dereito laboral español, mantén como única referencia legal os 33 días de salario por ano traballado cun tope de 24 mensualidades, ou 45 días no caso de contratos anteriores a 2012.

> “A fórmula legal actual ofrece seguridade xurídica e uniformidade. A súa revisión é tarefa do lexislador, non dos xuíces”, sinala a sentenza.

—

O contexto: presión europea e reclamacións sindicais

Esta resolución chega nun momento no que o Comité Europeo de Dereitos Sociais (CEDS) —órgano do Consello de Europa— leva tempo advertindo que as indemnizacións españolas por despedimento improcedente non son suficientemente disuasorias nin reparadoras. En múltiples informes, o CEDS afirmou que a normativa vixente incumpre o artigo 24 da Carta Social Europea, que España ratificou en 2021.

En resposta a esas críticas, diversos tribunais superiores de xustiza autonómicos —como o de Cataluña e o do País Vasco— chegaron a recoñecer en casos illados indemnizacións complementarias, atendendo a factores como a idade, dificultades para reincorporarse ao mercado laboral ou situacións familiares vulnerables.

—

A resposta do Supremo: non hai marxe interpretativa

O alto tribunal, porén, pecha agora esa porta. Na súa argumentación, establece que:

As indemnizacións están claramente definidas na lexislación española, polo que non se poden reinterpretar nin estender a través de tratados internacionais que non teñen aplicación directa.
As recomendacións do CEDS non son vinculantes nin teñen rango xurídico obrigatorio, ao contrario do que sucede coas resolucións do Tribunal de Xustiza da Unión Europea.
A Carta Social Europea contén principios e dereitos de carácter programático, pero non substitúe a lexislación nacional se esta xa establece un marco compensatorio claro.

—

Reaccións: Goberno e sindicatos manteñen o pulso

A decisión do Supremo non frea as intencións do Ministerio de Traballo. A súa titular, Yolanda Díaz, manifestou que a sentenza “non altera os plans” do Goberno, que manterá o compromiso de reformar o sistema de indemnizacións para facelo máis xusto e acorde coa normativa internacional.

> “Seguiremos traballando por un despedimento máis garantista e unha compensación que respecte a dignidade laboral”, declarou Díaz nas redes sociais.

Os sindicatos UGT e CCOO coinciden na diagnose e advirten que, de non reformarse a lei, promoverán unha “guerra de guerrillas xudicial”, reclamando caso por caso nos tribunais a aplicación de indemnizacións superiores. Ambos consideran que a sentenza do Supremo perpetúa un sistema que abarata o despedimento e non compensa adecuadamente o dano causado aos traballadores.

Pola súa parte, a patronal CEOE celebrou a decisión como unha garantía de estabilidade normativa, evitando unha “inseguridade xurídica” que —din— podería afectar negativamente ao mercado laboral e ao investimento.

—

Unha reforma legal urxente e coherente co marco europeo

Desde o ámbito xurídico e sindical reclámase agora unha modificación normativa clara e valente que alinie o sistema español co marco europeo e internacional en materia de dereitos laborais. A ratificación da Carta Social Europea obriga a España a garantir que os despedimentos sen causa xustificada conten coas indemnizacións suficientes para disuadir a actuación arbitraria das empresas, algo que non se cumpre coa lexislación actual.

A nova normativa debería prever, segundo expertos en dereito do traballo, mecanismos de avaliación individualizada que teñan en conta a situación persoal, económica e social da persoa despedida, así como o grao de arbitrariedade do empregador. Só así se podería dar resposta ás esixencias do Consello de Europa e ofrecer unha protección real fronte á perda inxustificada do emprego.

—

Que pode pasar agora?

Con esta sentenza, o camiño xudicial para conseguir indemnizacións adicionais queda pechado. A única vía posible pasa agora polo Parlamento, onde calquera reforma do Estatuto dos Traballadores deberá contar cos apoios necesarios para modificar a base legal.

O Goberno de coalición inclúe no seu programa a revisión do despedimento improcedente, pero terá que vencer a resistencia da oposición e das organizacións empresariais. Mentres tanto, os despedimentos seguirán rexéndose polos topes fixos vixentes desde a reforma laboral de 2012.