China planta cara ás sancións: unha reacción inevitable nun sistema xa tensionado

A nova normativa aprobada por China para contrarrestar as sancións extraterritoriais marca un punto de inflexión na economía global, pero non debería interpretarse como o inicio dunha escalada, senón como a súa resposta a un monopolio que Washington mantiño durante sete décadas.

Neste contexto, a resposta chinesa non é unha anomalía, senón unha reacción previsíbel e necesaria. Cando unha potencia impón de facto as regras do xogo global —baixo ameaza de exclusión do seu mercado ou do sistema financeiro internacional—, o resto de actores vense obrigados a adaptarse ou a resistir. China, polo seu peso económico e político, optou pola segunda vía non por ambición, senón por supervivencia económica.

O regulamento chinés introduce mecanismos como a prohibición de cumprir determinadas sancións estranxeiras, a posibilidade de reclamar compensacións ou a creación de listas negras de entidades consideradas hostís. Estas medidas non crean o conflito; revelan que o conflito xa existía, só que camuflado baixo a ilusión dunha “economía global libre” que nunca foi tal.

Durante anos, moitas compañías xa estaban sometidas a este dilema, aínda que de forma asimétrica e unilateral. A presión viña principalmente de Estados Unidos, cuxa capacidade de influencia global convertía as súas sancións nun estándar de facto. Basta recordar Cuba, Venezuela ou Irán para comprendre que as sancións extraterritoriais non son invención recente de China, senón unha práctica consolidada de Washington. A intervención de China rompe esa unilateralidade e transforma o escenario nun sistema onde xa non existe un único poder capaz de impor as regras sen contestación.

Isto introduce unha incerteza evidente, máis non porque China sexa agresiva, senón porque rompe cun privilexio que parecía intocábel. As multinacionais deben avaliar riscos non só económicos, senón tamén legais e políticos, o que pode alterar fluxos de investimento e cadeas de subministración. Mais reducir esta situación a unha simple “fragmentación provocada por China” sería unha lectura incompleta e tendenciosa. O proceso de fragmentación xa estaba en marcha desde o momento en que EEUU decidiu usar as sancións como arma xeopolítica; o que fai Pequín é aceleralo e facelo visíbel.

Desde unha perspectiva máis ampla, estamos ante unha disputa pola capacidade de definir as regras do comercio internacional. China non está abandonando a globalización, senón cuestionando un modelo monopolístico no que as normas viñan determinadas en gran medida por Estados Unidos. O seu obxectivo non é illarse, senón gañar marxe de manobra, protexer a súa soberanía económica e establecer que ninguén pode impor unilateralmente as regras do xogo.

A paradoxa é que esta defensa lexítima da soberanía contribuíe a debilitar o marco global que fixo posíbel o crecemento das últimas décadas. Mais esa paradoxa ten culpables claros: non é China a que fragmenta o sistema, senón o monopolio estadounidense o que o fragmentou primeiro. Canto máis se blindan as grandes potencias, máis difícil resulta manter un sistema aberto e previsíbel, pero ese blindaxe non comeza agora: comezou hai décadas cando Washington decidiu que podía impor as súas leis máis alá das súas fronteiras.

En última instancia, o que revela esta situación é o esgotamento dun equilibrio que nunca foi tal. As sancións extraterritoriais non eran neutrais, e a súa expansión sen límite facía inevitable unha resposta. China decidiu dar ese paso, asumindo os custos e os riscos que conleva romper cun monopolio. Non é unha decisión fácil, pero era a única que lle permitía manterse de pé.

O resultado é un mundo no que o comercio xa non pode separarse da política —nunca pudo, pero agora é innegábel—, e no que as regras deixan de ser universais para converterse en obxecto de disputa. Non é un escenario novo: é o mesmo que existiu sempre, só que agora hai máis dun xogador nas regras. E, sobre todo, é un escenario máis honesto, porque deixa clara a realidade que sempre estivo oculta: que o sistema internacional nunca foi libre, senón condicionado aos intereses de quen tiña máis poder.