Cando non deixas camiñar, non podes xulgar a carreira

Hai unha idea que se repite con insistencia no discurso político dominante: os países con orientación socialista non funcionan. A frase preséntase como unha verdade evidente, case natural. Porén, raramente se analiza en que condicións reais se lles permite existir a eses países antes de emitir tal xuízo.

Moitos Estados que optaron por modelos económicos afastados da ortodoxia liberal sufriron —e seguen sufrindo— bloqueos, sancións, boicots comerciais, restricións financeiras e presión diplomática constante, maioritariamente impulsadas polos Estados Unidos e os seus aliados. Estas medidas non son neutras nin simbólicas: afectan directamente á capacidade dun país para comerciar, acceder a tecnoloxía, obter financiamento, desenvolver a súa industria e garantir benestar á súa poboación.

O problema non é só a sanción en si, senón o relato posterior. Tras anos de asfixia económica inducida, o fracaso resultante preséntase como proba irrefutable de que ese sistema non funciona. O que se oculta é que non se tratou nunca dun experimento en condicións libres, senón dun proceso deliberadamente condicionado para non prosperar.

Esta lóxica resulta profundamente deshonesta. Non se pode avaliar con rigor un modelo económico cando se lle nega o acceso ás mesmas regras do xogo que si teñen outros países. É coma atarlle as mans a alguén e logo burlarse porque non consegue nadar. A crítica deixa de ser análise para converterse en propaganda.

Isto non implica negar erros internos, malas decisións políticas ou mesmo corrupción nos países sancionados. Pero aquí convén lembrar algo fundamental: a corrupción, a mala xestión e o abuso de poder existen tamén —e amplamente— en países capitalistas, incluídos moitos aliados de Occidente. Italia, España, Portugal ou múltiples países de América Latina, Asia e África teñen problemas estruturais ben coñecidos, e porén non son bloqueados nin illados do sistema internacional.

A diferenza non é moral nin económica, senón xeopolítica. O sistema internacional non castiga o que funciona mal, senón o que desafía determinadas relacións de poder. Países grandes e estratéxicos, como China, reciben presións e sancións selectivas, pero non se logra un bloqueo total e efectivo. Países máis pequenos e/ou dependentes, pola contra, convértense en obxectivos efectivos.

A reflexión final é incómoda pero necesaria: mentres un país non sexa libre para desenvolver o seu proxecto sen asfixia externa, non se pode afirmar con honestidade que ese proxecto fracasou por si mesmo. Xulgar sistemas económicos sen ter en conta as condicións nas que operan non é análise, é simplificación interesada.

E sen análise honesta, non hai debate serio posible.