🇨🇱 Chile elixe ao admirador de Pinochet

O goberno de Boric (2022–2026): perfil e política exterior

Gabriel Boric representaba a esquerda progresista pero relativamente moderada, parte do Frente Amplio, que buscaba reformas sociais (educación, sanidade, pensións) sen ruptura coa democracia liberal. En política exterior, o seu goberno adoptou unha posición claramente favorábel a China: na visita de Estado de Boric a Beijing en outubro de 2023, Chile reiterou o seu compromiso co principio de “unha soa China”, que recoñece Taiwan como parte inalienábel do territorio chino, e reafirmou o seu apoio á reunificación pacífica. Ademais, Chile apoiou a China para ingresar no Tratado Integral e Progresista de Asociación Transpacífico (CPTPP) e no Acordo de Asociación de Economía Dixital (DEPA).

Contexto e controvérsias desta posición: Hai que sinalar que Chile mantén invariable o principio de “Unha soa China” desde hai máis de 50 anos, sendo o primeiro país de América do Sur en establecer relacións diplomáticas con China en 1970, o primeiro latinoamericano en recoñecela como economía de mercado en 2004 e o primeiro en asinar un TLC con China en 2005. É dicir, non é unha novidade de Boric, senón unha política de Estado histórica. Con todo, a visita de Boric a Beijing en 2023 intensificou esa alianza e xerou críticas desde sectores conservadores chilenos e occidentais, que interpretaron o xesto como un apoio implícito ás ambicións de China sobre Taiwan nun momento de tensión militar crecente no estreito.

O caso do cable submarino: a gran crise de política exterior

O episodio que marcou o final do mandato de Boric e envelenou a transición cara a Kast foi o proxecto Chile-China Express.

En que consiste: O proxecto busca instalar un cable de fibra óptica que conecte Valparaíso con Hong Kong, con velocidades de até 16 terabits por segundo por fibra, cun investimento estimado de 500 millóns de dólares, impulsado por un consorcio no que participan China Mobile, HMN Technologies e Hengton Optic-Electric. O obxectivo era establecer unha ruta dixital directa entre Sudamérica e Asia sen pasar polas redes intermediarias de Estados Unidos.

Antecedentes: O proxecto ten orixe en 2016, cando o entón embajador chileno en China, Jorge Heine, presentouno ao goberno chino. En 2019, o secretario de Estado Mike Pompeo visitou Chile e o presidente Piñera cancelou o proxecto baixo presión de Washington. O goberno de Boric retomou a iniciativa discretamente en 2025.

A explosión diplomática: O 27 de xaneiro de 2026, o ministro de Transportes Juan Carlos Muñoz asinou un decreto que aprobaba a concesión do cable submarino á empresa CMI Chile SpA, con vigor de 30 anos e autorización para case 19.873 quilómetros de rede. O decreto foi anulado só 48 horas despois, argumentando un “erro técnico”.

O 20 de febreiro, o Departamento de Estado de Estados Unidos, nun comunicado asinado polo secretario Marco Rubio, anunciou a revocación de visas a tres funcionarios chilenos: o ministro de Transportes Juan Carlos Muñoz, o subsecretario de Telecomunicacións Claudio Araya e o xefe de gabinete da Subtel Guillermo Petersen, acusándoos de “dirixir, autorizar, financiar e prestar apoio substancial” a actividades que comprometeron infraestrutura crítica de telecomunicacións e erosionaron a seguridade rexional.

As respostas: Boric reaccionou con dureza: afirmou que houbo ameazas “explícitas” por parte de Estados Unidos, incluíndo a revocación de visas de todos os implicados ou a cancelación do programa Visa Waiver para Chile, e declarou que “Chile non pode actuar suxeito a ameazas”. Chile enviou unha nota de protesta e chamou a consulta ao embaixador estadounidense Brandon Judd. Pola súa banda, a Embaixada de China en Chile emitiu un duro comunicado denominando a EE.UU. “a maior ameaza externa que enfrontan os países latinoamericanos” e acusándoo de querer “manter o seu monopolio das telecomunicacións internacionais”.

O impacto na transición: Kast advertiu a Boric que “non debería tomar decisións relevantes nos días que lle quedan” e rompeu as reunións de traspaso de mando, declarando que “xa non confiamos na información que se nos está entregando”. Foi un feito sen precedentes en democracia chilena. Analistas sinalaron que as sanciones eran tamén “unha advertencia para Kast” de cara ao seu futuro goberno.

O fracaso constitucional: dous intentos, dous rexeitamentos

O gran proxecto político do período rematou en fracaso duplo.

Primeiro plebiscito — setembro 2022 (proposta da esquerda): Con case o 62% dos votos, os cidadáns rexeitaron a proposta apoiada por Boric, que incluía 388 artigos que ampliarían os dereitos sociais, a regulación ambiental e a responsabilidade do Estado no benestar.

Segundo plebiscito — decembro 2023 (proposta da dereita): Tras o fracaso de 2022, acordouse un segundo proceso. Esta vez o texto foi elaborado por un Consello Constitucional dominado pola dereita e o Partido Republicano, e abogaba por endurecer o trato á migración e revisaba a lei do aborto. O 17 de decembro de 2023, máis de 6,8 millóns de votos, o 55,76%, rexeitárono tamén. Boric anunciou que “co este resultado, péchase o proceso constitucional” durante o seu mandato. Chile mantén así en vigor a Constitución de 1980, aprobada durante a ditadura de Pinochet — paradoxo enorme para a xeración política que construíra a súa identidade arredor do cambio constitucional.

Por que o cambio tan radical cara a Kast?

• Inseguridade e crime: aumento moi notable da delincuencia, demanda de “man dura”
• Economía: inflación e falta de resultados visibles
• Dobre fracaso constitucional: esgotamento do proxecto transformador
• Fragmentación da dereita tradicional: UDI e RN perderon votos ante o Partido Republicano de Kast

As eleccións de 2025 e a victoria de Kast (hoxe toma posesión)

En novembro de 2025, a candidata oficialista foi Jeannette Jara (Partido Comunista), a primeira comunista na historia de Chile en aspirar á presidencia. Na segunda volta de decembro, Kast gañou co 59% fronte ao 41%, nas dezaseis rexións do país e co total de votos máis alto da historia chilena. Hoxe, 11 de marzo de 2026, asume en Valparaíso ante xefes de Estado como o rei Felipe VI, Javier Milei e Lula da Silva. O primeiro desafío que herda é precisamente a xestión do legado xeopolítico China-EE.UU. que dinamitou a transición.