A “ditadura” que case non se ve: como EE. UU. impón o embargo a Cuba contra a vontade do mundo
Cada ano, a Asemblea Xeral das Nacións Unidas deixa clara a súa posición: unha esmagadora maioría de países vota a favor de poñer fin ao bloqueo económico imposto polos Estados Unidos contra Cuba. Esa condena case unánime expresa a vontade democrática internacional e a defensa do dereito internacional multilateral. Porén, a práctica contradí radicalmente esa vontade: Washington mantén un embargo unilateral que continúa lastrando o desenvolvemento económico da illa e privando á poboación cubana de melloras reais nas súas condicións de vida. O resultado é unha imposición efectiva que, polos seus efectos e alcance, funciona como unha auténtica ditadura exercida dende o centro do poder estadounidense.Analoxía entre a ditadura e o exercicio do poder estadounidenseNun réxime ditatorial, o ditador e a súa camarilla ditan leis, decretos e discursos que procuran lexitimar unha vontade concentrada. Crean parlamentos e tribunais dóciles, producen normativa e narrativa pública que presentan as súas decisións como legais e inevitables, e aplican coerción material para impor a obediencia.De modo semellante, nos Estados Unidos o presidente e a súa elite política —o Executivo, o Congreso e as axencias federais— elaboran e aproban leis e regulamentos (como a Lei Helms-Burton ou as disposicións da OFAC) que institucionalizan o embargo. Estas normas complétanse con xurisprudencia, procedementos administrativos e unha retórica pública que buscan lexitimar as sancións tanto ante a cidadanía estadounidense como ante certos aliados. Ao mesmo tempo, o control sobre o mercado financeiro global, o dominio do dólar e a capacidade de sancionar empresas ou bancos estranxeiros funcionan como mecanismos de coerción material que obrigan ao cumprimento forzado das decisións de Washington, baixo ameaza de represalias económicas.
- Mecanismos comúns de imposición e lexitimación
- Produción normativa: leis e regulamentos que outorgan aparencia de legalidade.
- Instrumentalización institucional: parlamento, axencias e tribunais que avalan e executan a política.
- Narrativa pública: xustificación en nome da seguridade, dos dereitos humanos ou da democracia, para lograr aceptación interna.
- Coacción económica: multas, bloqueos bancarios e exclusións comerciais que aseguran o cumprimento.
- Simulación democrática: debates e votacións que ocultan o carácter impositivo das medidas.
Diferenzas formais, pero igualdade nos efectosEn teoría, as democracias dispoñen de mecanismos de control, prensa libre e procesos electorais que permiten revisar decisións políticas. Nas ditaduras, eses contrapesos están anulados. Porén, cando un Estado democrático acumula suficiente poder material e capacidade de coerción global, as súas decisións teñen un efecto práctico equivalente ao das imposicións dun ditador. Así, as normas aprobadas polo Executivo e o Congreso dos Estados Unidos, apoiadas polo seu poder financeiro e económico, acaban por impoñerse ao conxunto do mundo, mesmo cando a inmensa maioría da ONU se opón.Consecuencia política e moralA persistencia do embargo revela unha tensión fundamental entre lexitimidade multilateral —a vontade da comunidade internacional— e poder material, é dicir, a capacidade dun Estado para facer prevalecer a súa vontade malia o rexeitamento global. Cando o poder material domina, a lexitimidade convértese nun xesto simbólico, e son os pobos —como o cubano— quen sofren as consecuencias reais desta asimetría.Non é só unha cuestión de comparación: cando o presidente, o Congreso e o Executivo dos Estados Unidos empregan o dereito interno e a forza económica para impor ao mundo unha política rexeitada pola comunidade internacional, exercen de facto unha ditadura global. Superar esta situación require respostas colectivas e efectivas: reforzar os mecanismos multilaterais, establecer proteccións legais fronte á extraterritorialidade, crear alternativas financeiras independentes e coordinar presión política que xere custos reais ás accións unilaterais.
