Trump vs. Petro: o narcotráfico como pretexto dun novo pulso xeopolítico

A recente escalada de tensións entre Washington e Bogotá —con sancións directas contra o presidente Gustavo Petro, ataques militares estadounidenses no Caribe e unha guerra de declaracións entre líderes— é calquera cousa, menos unha “loita contra o narcotráfico”. O conflito que enfronta a Donald Trump e a Gustavo Petro é, sobre todo, un choque ideolóxico e xeopolítico, no que as drogas funcionan como un pretexto útil para xustificar medidas de presión, sancións e proxección militar na rexión.

En setembro de 2025, o Departamento de Estado dos Estados Unidos decidiu retirar a Colombia da lista de aliados na loita contra as drogas, por primeira vez en tres décadas. Poucas semanas despois, a Oficina de Control de Activos Extranxeiros (OFAC) impuxo sancións a Gustavo Petro, á súa esposa, ao seu fillo e ao ministro do Interior. Washington acusounos de “fracasar demostrablemente” na loita antidrogas e de permitir “niveis récord” de produción de cocaína no país.

As medidas provocaron indignación en Bogotá. Petro respondeu asegurando que as sancións son “un ataque directo á soberanía colombiana” e que os Estados Unidos están a utilizar o narcotráfico como escusa para unha intervención encuberta. A retórica subiu de ton cando Donald Trump —desde a súa rede Truth Social— chamou a Petro “líder do narcotráfico” e “traficante de drogas ilegais”.

Segundo The Washington Post (19/10/2025), esta é a primeira vez na historia recente que un presidente estadounidense sanciona de forma persoal o mandatario dun país tradicionalmente aliado. O que antes era unha alianza estratéxica contra as drogas converteuse nunha confrontación aberta.

Mentres o ton político se agrava, os feitos no terreo son aínda máis preocupantes. Segundo The Guardian (09/10/2025), forzas armadas estadounidenses levaron a cabo operacións militares contra embarcacións supostamente “narco” no mar Caribe, con decenas de vítimas civís. Petro denunciou estes ataques como “execucións extraxudiciais” e exixiu a apertura dunha investigación internacional.

A resposta de Washington foi contundente: o Pentágono ordenou o despregue dun portaavións e dun submarino nuclear na rexión, con máis de 4.500 efectivos. The Washington Post (24/10/2025) confirmou que esta decisión foi tomada directamente por Trump, quen declarou ao Congreso que Estados Unidos se atopa “en guerra con cárteles de drogas”, recoñecendo un “conflito armado non internacional” contra eles (Time Magazine, 22/10/2025).

Detrás desta linguaxe belixerante escóndese algo máis: a expansión da presenza militar estadounidense en América Latina baixo o paraugas da loita antidrogas. Unha estratexia coñecida, que se remonta ás operacións en Panamá, Bolivia ou Venezuela, pero que agora retoma forza cunha narrativa renovada e un inimigo máis difuso: o “narcoterrorismo”.

Resulta innegable que o narcotráfico é un problema real en Colombia, pero a súa utilización política é igual de real. A administración Trump necesita un relato que combine seguridade, soberanía e forza, especialmente fronte a América Latina, unha rexión onde os gobernos progresistas —Petro, Lula, Boric, Fernández— apostan por autonomía e integración rexional.

Ao presentar a Petro como un “narcopresidente”, Washington logra tres obxectivos estratéxicos:

Deslexitimar un proxecto político incómodo. Petro é o primeiro presidente de esquerda da historia de Colombia, un país que durante décadas foi o principal aliado militar de EE.UU. na rexión. Romper con esa tradición significa perder un peón clave no taboleiro hemisférico.

Xustificar o aumento da presenza militar. A retórica da “guerra contra os cárteles” permite despregar forzas no Caribe sen declarar unha guerra formal. O control das rutas marítimas —especialmente fronte a Venezuela— é tamén unha forma de contención xeopolítica.

Enviar unha mensaxe ao resto de América Latina. O castigo a Colombia serve como aviso a outros gobernos que cuestionen a política exterior de Washington ou se acheguen demasiado a China e Rusia.

O enfrontamento Trump–Petro é, no fondo, un choque entre dous proxectos de mundo. Dun lado, o nacionalismo conservador e intervencionista de Trump, que entende América Latina como unha extensión da súa esfera de influencia. Do outro, un proxecto latinoamericanista e soberanista que aposta por diversificar alianzas e reformular a relación coa “guerra contra as drogas”.

Petro propón substituir o paradigma represivo por unha política de saúde pública e desenvolvemento rural, recoñecendo que a erradicación forzosa non reduciu a produción nin o consumo de cocaína. A resposta estadounidense, en cambio, é máis militarización. E así, o narcotráfico, lonxe de ser combatido, convértese nun campo de batalla ideolóxico.

Cando o narcotráfico se transforma en argumento político, perde sentido como problema de saúde e seguridade. A “guerra contra as drogas” leva cincuenta anos fracasando: nin diminuíu a produción, nin debilitou os cárteles, nin estabilizou as democracias. Pero si serviu para lexitimar intervencións, bases militares e sancións.

O que está en xogo non é só o futuro das relacións entre Colombia e Estados Unidos, senón a capacidade de América Latina para definir o seu propio rumbo sen que o discurso antidrogas siga sendo o pretexto de sempre. Detrás das sancións, dos despregues e das declaracións altisonantes, o que se libra é unha batalla moito máis antiga: a da soberanía fronte ao poder.

• The Washington Post, “President Petro accuses US of killing Colombians in attacks on ‘narco-boats’” (09/10/2025).
• The Guardian, “US–Colombia tensions surge as presidents Trump, Petro trade threats” (23/10/2025).
• Time Magazine, “Trump Tells Congress U.S. Is at War With Cartels” (22/10/2025).
• Al Jazeera, “Colombia’s president Petro decries US claim Bogotá failing to fight drugs” (16/09/2025).
• U.S. Department of the Treasury, Press Release SB0292 (2025).