Máis alá do dogma: a necesidade de imaxinar outros futuros
Vivimos baixo a ditadura do presente. Un presente presentado como único, immutable e inevitável. Calquera debate sobre a organización da nosa sociedade parece desenvolverse dentro dos mesmos límites de sempre, aceptando como naturais unha serie de premisas que, en realidade, son eleccións políticas. O maior tabú do noso tempo non é discutir este ou aquel partido, senón cuestionar os fundamentos do sistema económico que conforma as nosas vidas, as nosas aspiracións e ata as nosas relacións humanas.
O noso sistema proclama a competencia como o motor de todo progreso. Eleva o individuo á categoría de ilidade, mentres desmoroa os lazos comunitarios. O éxito mídese en termos estritamente materiais e a riqueza convértese no indicador último de valor. Neste marco, conceptos como a **empatía** ou a **solidariedade** son, no mellor dos casos, virtudes privadas, sentimentos agradables pero irrelevantes para a gran maquinaria económica. No peor, son obstáculos para a eficiencia e o beneficio. Un sistema que premia a acumulación sen límites por definición non pode priorizar o coidado, a cooperación ou a xustiza social, porque estes valores non son facilmente convertible en datos nun balance corporativo.
A evidencia da insostibilidade deste modelo atópase en todas partes: na crise climática que se acelera, na ansiedade xeneralizada, na fractura social entre unha minoría que acumula riqueza e unha maioría que ve como os seus esforzos non lle alcanzan para vivir con dignidade. Vivimos rodeados de probas de que algo falla, e aínda así, a proposta de pensar en alternativas provoca, canto menos, desconfianza.
A historia do século XX deixou unha carga pesada sobre calquera idea que ouse propoñer un sistema alternativo. As experienhas fallidas do pasado utilízanse a miúdo como un boogie man, un home do saco para pechar calquera debate. Pero renunciar a imaxinar futuros diferentes por mor dos erros do pasado é un acto de derrota intelectual. Non se trata de repetir fórmulas, senón de aprender, criticar e, sobre todo, de ter a valentía de preguntar: ¿qué valores queremos que cimenten a nosa convivencia?
¿Queremos unha sociedade que mida o seu éxito polo Producto Interior Bruto ou pola felicidade interior das súas xentes? ¿Que priorice a acumulación de bens ou o benestar común? A discusión, en realidade, é profundamente ética. Trátase de decidir se cremos que as persoas son, antes de nada, unidades de consumo en competencia, ou veciñas dun mesmo barco, interdependentes e corresponsables.
Romper este tabú non é defender unha utopía concreta. É, simplemente, reclamar o dereito á imaxinación política. É permitirnos pensar que o futuro pode ser distinto do presente. É cuestionar a inxustiza sen medo a que nos chamen soñadores. Soñar, ao fin e ao cabo, é o primeiro paso para construír. E o que está en xogo merece, polo menos, que lle demos unha oportunidade ao soño.
