O memorando de Versalles: 14 puntos que enterran a guerra e soterran os obxectivos de Trump

EE.UU. gastou máis de 25.000 millóns de dólares, provocou miles de mortos e disparou o prezo dos combustibles para acabar asinando un acordo que fortalece a Teherán e deixa ao pobo iraniano na mesma situación de antes do conflito

O pasado mércores, en Versalles, Donald Trump e Masoud Pezeshkian asinaron un memorando de entendemento de 14 puntos que pon fin a catro meses de guerra no Golfo Pérsico. O documento, adiantado á cerimonia prevista para Xenebra —que finalmente foi cancelada—, establece un cesamento das hostilidades de 60 días, a reapertura do Estreito de Ormuz, a disposición do uranio iraniano enriquecido almacenado, o levantamento das sancións e un plan de reconstrución de polo menos 300.000 millóns de dólares. Con todo, a paz chega tras un conflito que custou máis de 25.000 millóns de dólares ás arcas estadounidenses segundo o propio Pentágono —aínda que fontes independentes cifran o impacto económico total en centos de miles de millóns—, provocou miles de vítimas mortais, disparou o prezo dos combustibles e empobreceu a cidadanía global, sen que se acadase ningún dos obxectivos estratéxicos proclamados pola Administración Trump, empezando pola suposta “liberación” do pobo iraniano.

O memorando, que a Casa Branca presenta como un “marco de negociación”, non derroca ao réxime dos ayatolás, non desmantela o programa nuclear iraniano, non neutraliza ás milicias aliadas de Teherán e nin sequera logra concesións reais sobre o Estreito de Ormuz, que xa estaba aberto antes da guerra e que foi precisamente o bloqueo estadounidense-iraniano quen o pechou. O balance é devastador: un conflito que debía ser curto e decisivo transformouse nunha sangría económica e humana que deixa a Irán máis forte, a Estados Unidos máis dividido e ao mundo máis pobre.

Os 14 puntos do acordo: luces e sombras dun pacto polémico

O memorando estrutúrase en catro eixes: cesamento das hostilidades, reapertura do Estreito, compromiso nuclear e alivio de sancións. Estes son os seus puntos principais:

1. Cese definitivo das hostilidades: EE.UU. e Irán declaran o cesamento inmediato e permanente das operacións militares en todos os frentes, incluído o Líbano, e comprométense a non recorrer á ameaza ou ao uso da forza.
2. Respecto á soberanía: ambas as partes comprométense a respectar a soberanía e integridade territorial da outra, así como a non interferir nos seus asuntos internos.
3. Prazo de 60 días: establécese un período máximo de 60 días, prorrogable por mutuo acordo, para negociar e alcanzar un tratado definitivo que aborde cuestións como o programa nuclear ou o levantamento de sancións.
4. Levantamento do bloqueo naval estadounidense: EE.UU. comprométese a comezar a levantar o bloqueo naval inmediatamente e a completar o proceso en 30 días desde a sinatura do MOU. A retirada das forzas das proximidades de Irán producirase nos 30 días posteriores ao acordo definitivo.
5. Reapertura do Estreito de Ormuz: Irán garante o paso “seguro e libre” de buques sen cobro de taxas durante 60 días, e comprométese a completar os labores de desminado e eliminación de obstáculos técnicos en 30 días.
6. Plan de reconstrución de polo menos 300.000 millóns: EE.UU. colaborará con socios rexionais para elaborar un plan de reconstrución e desenvolvemento económico para Irán. Washington aclarou que non está obrigado a contribuír directamente ao fondo; o que fai é levantar as sancións que impedían que outros países investisen en Irán.
7. Fin de todas as sancións: EE.UU. comprométese a poñer fin a todas as sancións contra Irán, incluídas as medidas unilaterais estadounidenses.
8. Compromiso nuclear e disposición do uranio: Irán reafirma que non adquirirá nin desenvolverá armas nucleares, e ambas as partes acordan resolver a disposición das reservas de material enriquecido almacenado baixo supervisión do OIEA. O mecanismo exacto —dilución, transferencia ou outra fórmula— queda pendente de negociación.
9. Mantemento do statu quo: ata que se alcance un acordo definitivo, Irán non avanza no seu programa nuclear e EE.UU. non impón novas sancións nin despregamentos militares adicionais.
10. Exencións para a exportación de petróleo: o Departamento do Tesouro estadounidense concederá exencións de sancións para a exportación de cru iraniano e servizos relacionados inmediatamente despois da sinatura.
11. Liberación de fondos conxelados: EE.UU. permitirá o uso completo dos fondos e activos iranianos conxelados ou restrinxidos, cuxos procedementos de liberación se acordarán durante as negociacións.
12. Mecanismo de supervisión: crearase unha estrutura operativa para supervisar a implementación do memorando e o cumprimento do futuro acordo final.
13. Inicio das negociacións finais: tras a implementación dos puntos clave do MOU (bloqueo naval, Estreito, petróleo, fondos), comezarán as negociacións exclusivas sobre os restantes puntos do acordo definitivo.
14. Aval do Consello de Seguridade da ONU: o acordo final será refrendado por unha resolución vinculante do Consello de Seguridade das Nacións Unidas.

O custo humano e económico dunha guerra inútil

A guerra, iniciada o 28 de febreiro, deixou un rastro de destrución que ningún memorando pode reparar. Segundo o contralor en funcións do Pentágono, Jules Hurst III, EE.UU. gastou aproximadamente 25.000 millóns de dólares en operacións militares, principalmente en mísiles e munición, cifra que o propio Departamento de Defensa recoñece que está pendente de revisión ao alza cando se complete a avaliación dos danos ás bases militares na rexión. A esta cifra hai que sumar os custos indirectos: o bloqueo do Estreito de Ormuz, polo que transita aproximadamente o 20-25% do petróleo mundial, provocou una escalada do prezo do cru que se trasladou directamente ás gasolineiras. Tamén empobreceu en xeral a cidadanía global ante a escalada de prezos de bens básicos e transporte.

O balance humano é aínda máis doloroso. As cifras son disputadas e varían segundo a fonte, pero os datos máis consolidados indican que o conflito provocou miles de mortos: máis de 3.400 en Irán segundo o Ministerio de Saúde iraniano, máis de 3.700 en Líbano segundo o Ministerio de Saúde libanés, ademais de vítimas en Iraq, Israel e os estados do Golfo. No bando estadounidense, o Pentágono confirmou 13 militares mortos en combate, aínda que fontes xornalísticas investigativas apuntan a que a cifra real podería ser lixeiramente superior. As feridas abertas tardarán xeracións en cicatrizar.

E todo para que? Ningún dos obxectivos estratéxicos proclamados por Trump foi cumprido. O réxime, lonxe de caer, resistiu e celebra o acordo como unha vitoria. As milicias aliadas, como Hezbolá, mantiveron a súa capacidade de ameaza contra Israel. O programa nuclear iraniano non é desmantelado. E o Estreito de Ormuz, que se presentou como unha conquista diplomática, estaba aberto antes da guerra —foi o propio conflito o que o pechou—, polo que a súa reapertura é simplemente a restitución dun status quo anterior.

A “liberación” do pobo iraniano: un obxectivo esquecido

Un dos argumentos centrais que a Administración Trump utilizou para xustificar a intervención foi a suposta “liberación” do pobo iraniano do réxime dos ayatolás. Catro meses despois, con miles de mortos e máis de 25.000 millóns gastados, o pobo iraniano segue sometido ao mesmo réxime teocrático, sen que o acordo inclúa nin unha soa cláusula sobre dereitos humanos, liberdades políticas ou democracia.

Polos contra, o memorando outorga a Teherán unha vitoria diplomática sen precedentes: o levantamento de todas as sancións, a liberación de fondos conxelados e un plan de reconstrución de polo menos 300.000 millóns de dólares. O réxime, lonxe de debilitarse, sae reforzado económica e politicamente, mentres a poboación civil, que sufría as consecuencias das sancións e agora as da guerra non vai percibir ningún avance “democrático”.

O custo para a cidadanía global: combustibles máis caros e inflación

O conflito no Golfo Pérsico non foi unha guerra rexional illada. O seu impacto sentiuse en todos os fogares do mundo. O bloqueo naval e as hostilidades no Estreito de Ormuz, polo que transita en torno ao 20-25% do petróleo mundial segundo a Axencia Internacional da Enerxía (AIE) e a EIA estadounidense, provocaron a maior perturbación no mercado global do petróleo da súa historia segundo a propia AIE, e trasladáronse directamente ás gasolineiras. O impacto en Europa foi severo, con prezos de enerxía disparados e a ameaza dunha nova crise similar á de 2021-2022.

As familias viron como se encarecía a cesta da compra, o transporte e a calefacción, mentres os salarios permanecían estancados. Os gobernos europeos, asiáticos e latinoamericanos tiveron que destinar fondos de emerxencia para aliviar o impacto social, fondos que poderían destinarse a sanidade, educación ou infraestruturas. A guerra, en definitiva, empobreceu a cidadanía en xeral, mentres as grandes petroleiras e os fabricantes de armamento engrosaban os seus beneficios.

Conclusións: unha paz que sabe a derrota

O memorando de Versalles non é un triunfo diplomático, senón a constatación de que Estados Unidos perdeu unha guerra que el mesmo iniciou. Despois de gastar máis de 25.000 millóns de dólares, provocar miles de mortos e desestabilizar a economía global, a Administración Trump asina un acordo que outorga a Irán case todo o que pedía antes do conflito, sen obter a cambio ningún dos seus obxectivos declarados.

O pobo iraniano segue sometido ao mesmo réxime. O programa nuclear non é desmantelado. As milicias aliadas de Teherán seguen ameazando a Israel. E o Estreito de Ormuz, que o propio conflito pechou, volve á situación anterior á guerra. O único que cambiou é que hai miles de mortos, unha factura de máis de 25.000 millóns e unha cidadanía global máis pobre.

Os próximos 60 días serán críticos para determinar se este memorando marca o inicio dunha estabilización duradeira ou se se trata simplemente dun alto o fogo que permite a Irán rearmarse e a Trump salvar a cara. Pero unha cousa é certa: esta guerra, que debía ser curta e vitoriosa, deixa un saldo de destrución que ningunha pirámide invertida nin memorando de 14 puntos poderá xamais xustificar.