O esquirol: crebafolgas e obstáculo para a solución dos conflitos laborais

A figura do traballador que non secunda unha folga non só divide: demora a resolución do conflito e aspira a beneficiarse dos seus logros sen contribuír a eles

O termo esquirol designa aquela persoa que, durante unha folga, continúa a traballar ou substitúe os folguistas, converténdose así nunha figura que divide opinións e que xoga un papel fundamental —e profundamente negativo— na eficacia das protestas laborais. A súa mera existencia non só pon en cuestión a unidade do movemento obreiro: alonga artificialmente o conflito, desgasta os traballadores organizados e, ao cabo, convértese nunha forma de egoísmo tan silenciosa como calculada.

A folga, como recordan os movementos sindicais, “non é unha solución, é o instrumento de presión máis poderoso que hoxe por hoxe os traballadores temos ao noso alcance”. A súa eficacia depende, en gran medida, da capacidade de paralización que logre. Cando parte dos traballadores decide non secundala, esa capacidade mércase: a empresa ou a administración resiste máis, as negociacións dilátanse e o conflito prolóngase innecesariamente. O esquirol non é, por tanto, un actor neutro: é un factor activo de demora na resolución do problema que, paradoxalmente, tamén o afecta.

Neste contexto, os piquetes informativos —formados por persoas traballadoras que exercen publicidade e información sobre a folga— vense obrigados a redobrar os seus esforzos precisamente alí onde debería reinar a solidariedade. Cada traballador que cruza o piquete supón horas de convencemento, desgaste emocional e distracción de recursos que o movemento folguista debería destinar a outras frentes. O marco xurídico recoñece e ampara esta función informativa dos piquetes, aínda que establece límites para evitar abusos; pero ningún límite legal pode compensar o esforzo adicional que a actitude do esquirol impón sobre os seus propios compañeiros.

Os argumentos empregados por quen non se adhire á folga revelan unha lóxica individualista que ignora deliberadamente a dimensión colectiva do conflito. Cabe preguntarse, con todo, se esa mesma persoa rexeitará os beneficios que eventualmente se deriven da folga: a suba salarial, a mellora das condicións, o recoñecemento de dereitos. A resposta, na inmensa maioría dos casos, é que non: o esquirol traballa mentres outros arriscan, e logo recolle os froitos sen ter sementado. É a definición mesma do parasitismo social.

Orixinariamente, o termo provén do catalán esquirol, que á súa vez procede do municipio de L’Esquirol, na comarca de Osona, provincia de Barcelona. Segundo a versión respaldada polo dicionario da Real Academia Española, de alí procedía “un numeroso continxente de obreiros que, a finais do século XIX, ocuparon o posto de traballo dos de Manlleu durante unha folga”. Cómpre sinalar, porén, que diversas fontes históricas sitúan os episodios documentados en datas do século XX (1902, 1908 e 1917), polo que a datación da RAE é discutida. En calquera caso, a orixe do termo revela como, desde os albores do movemento obreiro, esta figura foi percibida como unha traizón á solidariedade de clase.

En galego, esquirol considérase un castelanismo. As recomendacións normativas propoñen empregar os termos crebafolgas ou rebentafolgas, tanto para definir os traballadores que substitúen os folguistas como aqueles que non secundan unha folga. A Enciclopedia Galega Universal recolle a voz crebafolgas coa mesma carga pexorativa que o seu equivalente castelán, e esa carga non é casual: é o sedimento histórico dunha conduta que a clase traballadora aprendeu a identificar e rexeitar.

En definitiva, o esquirol ou crebafolgas non é só unha fisura na solidariedade obreira: é un obstáculo activo para a resolución do conflito, un lastre que alonga o sufrimento colectivo e que, ao final do proceso, aspira silenciosamente a beneficiarse dos logros que outros conquistaron. Aínda que lexítima desde o punto de vista estritamente individual, a súa actitude é profundamente daniña non só para a eficacia da folga, senón para a ética básica da vida en común. Porque decidir non participar nun esforzo colectivo para logo recoller os seus froitos non é exercer un dereito: é, sen máis, egoísmo.