O Sáhara Occidental: a traizón silenciada e o xogo xeopolítico

Unha vez máis, os rostros curtidos polo sol do deserto e as voces roucas do pobo saharaui alzáronse entre as dunas de Tinduf. Masivas protestas nos campamentos de refugiados, fogos que levan acendidos case cincuenta anos, responden a unha nova afronta: un proxecto de resolución dos Estados Unidos no Consello de Seguridade da ONU que prioriza a autonomía baixo soberanía marroquí, soterrando así a posibilidade dun referendo de autodeterminación. É a cronificación dunha injustiza, a pulseada entre a legalidade internacional e os intereses do poder, e a demostración de que, para o Goberno de coalición español, este segue a ser un pobo incómodo e esquecido.

O que Washington propón, coa sombra alargada do recoñecemento de soberanía marroquí por parte de Trump en 2020, non é unha solución, senón unha capitulación. É un cambio de eixo radical e perigoso. O conflito do Sáhara Occidental, desde a perspectiva das Nacións Unidas, é un proceso de **descolonización** inacabado. España, como potencia administradora legal do territorio, ten unha responsabilidade histórica e xurídica que non pode eludir con silencios cómplices. Ao dar prioridade á autonomía dentro de Marrocos, o borrador estadounidense non só ignora o dereito internacional, senón que invalida a propia razón de ser da MINURSO, a misión da ONU creada en 1991 cun único e claro obxectivo: celebrar un referendo.

A resposta do Frente Polisario foi contundente: non participará en ningún proceso baseado nesa resolución. E ten razón. Cando unha das partes impón as regras do xogo e a comunidade internacional as asume por presión diplomática, a negociación desaparece. Substitúese por unha imposición. O pobo saharaui, que leva medio século no exilio e baixo a ocupación, véndese unha vez máis como unha moeda de cambio no taboleiro xeopolítico. Para Marrocos, é a consolidación da súa anexión; para Estados Unidos, un premio a un aliado estratéxico; e para España, un problema que prefire non ver.

Mais este taboleiro ten máis pezas. Do outro lado atópase Alxeria, o patrocinador principal do Polisario, quen fornece non só un refuxio nos campamentos de Tinduf, senón apoio logístico, político e unha base territorial vital. O conflito é, en realidade, un pulso pola hexemonía no Magreb entre Rabat e Alxer, e o pobo saharaui é a peza central deste xogo de poder rexional.

E aquí radica a segunda traizón. O Goberno de coalición progresista de España, no seu acordo programático con Sumar, volveu pasar de largo sobre o Sáhara. Nin unha liña. Ningunha referencia ao que é, sen dúbida, a última asignatura pendente do colonialismo español. O xiro do presidente Sánchez en marzo de 2022, aliñándose coa posición marroquí, xa foi un terremoto que rompeu décadas de neutralidade activa. Pero ese silencio programático é aínda máis elocuente: é a constatación de que as discrepancias internas e a presión de Rabat pesan máis que a defensa dos dereitos humanos e a legalidade internacional.

E mentres, no territorio ocupado, a outra metade do pobo saharaui sofre unha represión silenciosa: discriminación, vigxiancia constante e a explotación sistemática dos recursos que, por dereito, lles pertencen. As inmensas reservas de fosfatos e as ricas augas pesqueiras son aproveitadas por Marrocos, mentres a poboación orixinal é marxinada. A economía, pois, é outro fronte de batalla nesta guerra de ocupación.

As protestas nos campamentos son o grito desesperado de quen se senten vendidos por todos. Primeiro polo Edtado, na Marcha Verde de 1975. Despois por unha comunidade internacional que mantén unha misión de paz durante 30 anos sen conseguir o seu fin. E agora, por unha potencia como Estados Unidos que, coa súa proposta, pretende pechar en falso un conflito que só ten unha solución xusta: que o pobo saharaui poida decidir libremente o seu futuro, tal e como recoñece a ONU.

A propia ONU, non obstante, leva anos diluíndo o seu compromiso. As últimas resolucións do Consello de Seguridade xa non mencionan explicitamente o “referéndum”, falando nunha vaga “solución política mutuamente aceptable”. É o lenguaxe da rendición diplomática, o eufemismo que sella o destino dun pobo.

Negarlles esa opción non é só unha violación do dereito internacional; é unha condena a máis décadas de sufrimiento, exilio e resistencia. A historia xulgará con dureza esta complicidade silenciosa. E o pobo saharaui, unha vez máis, seguirá agardando, recordándonos que a súa loita non é por autonomía, senón por dignidade.