A promesa rota — A república nepalesa e o lastre da corrupción

Unha nación que conseguiu abolir unha institución centenaria enfronta agora un desafío igual de grande: transformar esa vitoria histórica nunha gobernanza limpa, eficaz e crible. O Partido Comunista de Nepal foi decisivo para enterrar á monarquía e construír a república; pero décadas de poder e conflitos internos demostraron que ese logro político non foi acompañado polo saneamento das prácticas públicas. Nepal vive hoxe unha crise que non é xa a da monarquía, senón a da corrupción endémica, a verdadeira barreira que impide consolidar unha democracia funcional.

A transición que levou á abolición da monarquía en 2008 e á promulgación da constitución de 2015 foi un fito histórico. Forzas comunistas, especialmente o UML e o Maoísta Centro, foron actores centrais dese proceso. A súa loita lles outorgou lexitimidade política e capital simbólico. Con todo, esa lexitimidade non se converteu sistematicamente en capacidade de xestión transparente nin en reformas sólidas de gobernanza. Rompeuse coa monarquía, mais non coas prácticas clientelares e opacas que minaban a confianza cidadá.

As divisións internas do movemento comunista, con escisións e alianzas cambiantes, produciron gobernos fráxiles e políticas erráticas. Esa inestabilidade fixo imposible unha estratexia sostida contra a corrupción. Pola contra, a corrupción acabou actuando como engrenaxe funcional do sistema: contratos sobrevalorados, desviación de fondos en proxectos públicos e compras irregulares converxen nunha dinámica de impunidade que erosiona recursos e institucións.

A falla de independencia real dos órganos de control e da xustiza impide que a corrupción se combata con eficacia. As comisións anticorrupción sofren presións políticas, limitacións orzamentarias e carencia de capacidade técnica. O resultado é que as campañas contra a corrupción acaban sendo máis retórica que realidade. A consecuencia é unha cidadanía frustrada: Nepal mantén un crecemento insuficiente, depende de remesas e non consegue atraer investimento produtivo. O descontento social tradúcese en protestas masivas, onde se mesturan demandas económicas, denuncias da corrupción e mesmo certos reclamos promonárquicos.

Cómpre subliñalo: a crise actual de Nepal non é unha crise do Partido Comunista como organización histórica. Ese partido, dividido en múltiples ramas, cumpriu a súa misión esencial de derrubar a monarquía. O que non logrou —e aquí radica a promesa rota— foi derrotar á corrupción endémica. A supervivencia da república non depende xa de enfrontarse a vellas institucións autoritarias, senón de construír un Estado limpo, autónomo e eficaz.

A abolición da monarquía foi unha colleita democrática que debe preservarse. Mais sen unha reforma profunda das prácticas de gobernanza, a república arríscase a perder lexitimidade. O perigo non está só nos nostálxicos da coroa ou nos discursos autoritarios, senón na erosión lenta da confianza cidadá. Reivindicar responsabilidades e esixir transparencia é, hoxe, a forma máis clara de defender a república.

Nepal demostrou que podía derrotar unha institución secular. Agora debe demostrar que pode derrotar un inimigo máis difuso pero igual de devastador: a corrupción que devora recursos, desmoraliza á poboación e frea o desenvolvemento. A verdadeira batalla pola democracia nepalesa non é