Dez anos da Lei Mordaza: unha década de represión ou seguridade cidadá?
Este 2025 cúmprense dez anos da entrada en vigor da Lei Orgánica 4/2015, coñecida popularmente como Lei Mordaza. A norma, aprobada polo Goberno de Mariano Rajoy e o Partido Popular no contexto posterior ás protestas do 15M e da crise económica de 2008, foi desde o seu inicio fortemente criticada por organizacións de dereitos humanos, partidos da esquerda e colectivos sociais.
Unha lei cun impacto millonario
Segundo datos oficiais do Ministerio do Interior, entre 2015 e 2023 impuxéronse máis de 2,15 millóns de sancións amparadas nesta lei, que xeraron uns ingresos superiores aos 1.280 millóns de euros en multas. Só no ano 2023, contabilizáronse 284.512 sancións, cunha recadación récord de 174 millóns de euros.
A maioría das multas do pasado ano (un 74 %) estiveron relacionadas co consumo ou posesión de drogas na vía pública. Pola súa banda, as infraccións por desobediencia ou falta de respecto á autoridade (artigo 36.6) supuxeron case 19.000 sancións, cun impacto económico de máis de 12 millóns de euros.
Críticas continuadas de colectivos e organizacións
A Amnistía Internacional, así como outras entidades como Irídia ou No Somos Delito, coinciden en cualificar esta norma como unha ferramenta represiva. A súa aplicación tivo, segundo denuncian, un efecto disuasorio sobre o dereito á protesta, á liberdade de expresión e á participación política.
A activista Cèlia Carbonell, de Irídia – Centro de Defensa de Dereitos Humanos, criticaba recentemente que “é unha vergoña que durante dez anos se mantivese e afianzase unha ferramenta represiva como esta lei”.
Reformas frustradas e pactos insuficientes
O Goberno de Pedro Sánchez comprometeuse desde 2018 a reformar ou derrogar a Lei Mordaza, pero os avances foron escasos. As negociacións con diversos partidos atoparon obstáculos tanto ideolóxicos como técnicos. Un dos principais puntos de fricción foi o uso de material antidisturbios, como as pelotas de goma, que algúns partidos queren prohibir e outros manter.
En decembro de 2024, o Congreso dos Deputados aprobou continuar coa tramitación dunha reforma da lei, grazas a un pacto entre o PSOE e EH Bildu. Entre os compromisos asinados estaba a retirada progresiva das pelotas de goma, a revisión das sancións por desobediencia e a limitación das devolucións en quente nas fronteiras. Porén, moitas organizacións consideran que estes cambios son insuficientes e que non garanten os dereitos fundamentais das persoas.
Un contexto de control social
A Lei Mordaza foi aprobada nun momento de alta mobilización social, cun crecemento das protestas nas rúas tras a crise económica. Os seus detractores afirman que a norma naceu co obxectivo de frear o descontento cidadán e blindar ás forzas de seguridade fronte á crítica pública. Ao longo da década, foi aplicada contra xornalistas, activistas, manifestantes e incluso cidadáns que compartiron contido crítico nas redes sociais.
O que está en xogo: dereitos fundamentais
A nivel internacional, diferentes organismos das Nacións Unidas e do Consello de Europa alertaron sobre a incompatibilidade de certas disposicións da lei cos estándares de dereitos humanos. A presión para a súa derrogación segue vixente en 2025, cando se cumpren dez anos da súa posta en marcha.
O debate político e social continúa. Para moitas persoas, a liberdade de expresión, o dereito á protesta e a participación democrática seguen sen estar plenamente garantidos mentres esta lei permaneza vixente, aínda que sexa reformada parcialmente.
