A tiranía do ruído alleo: por que os vídeos e ‘reels’ sen auriculares son un problema de saúde pública

Imaxe recurrente nun restaurante: un neno sentado na cadeira de alá mira un vídeo no móbil dos pais. O son, a todo volume, emite unha sucesión caótica de voces agudas, risas pregrabadas e cancións repetitivas. Á mesa de ao lado, un adulto desliza a pantalla do seu teléfono: cada reel ou vídeo de TikTok reproduce un estoupido sonoro de poucos segundos, unha música electrónica ou un jingle publicitario. Ambos os casos comparten unha mesma característica: o son é público, imposto e, moitas veces, completamente prescindible.

Este fenómeno, lonxe de ser unha anécdota, está apoiado por investigacións que alertan dos seus efectos negativos. Non se trata só de unha cuestión de educación, senón dun problema de saúde ambiental e convivencia cívica.

O impacto neuropsicolóxico do ruído imprevisible

A ciencia do son explica por que estes ruídos resultan tan molestos. A Organización Mundial da Saúde (OMS) alerta dende hai anos sobre os efectos da contaminación acústica na saúde, vinculándoa con trastornos do sono, problemas cardiovasculares, estrés e dificultades cognitivas[^1].

O que diferencia o ruído dos dispositivos doutros é a súa natureza fragmentada e imprevisible. O cerebro humano está programado para reaccionar a sonidos novos e abruptos cunha resposta de orientación e alerta. Cando escoitamos un estoupido, unha risa forte ou un cambio brusco de volume, o noso sistema nervioso activase lixeiramente, liberando pequenas doses de hormonas do estrés como o cortisol. Cando esta exposición é constante, como ocorre cun fluxo continuo de reels ou vídeos, impide a relaxación e a concentración, xerando un estado de irritación subxacente[^2].

Exemplos cotiáns e a súa irrelevancia sonora

• Nenos e dispositivos como “chupete emocional”: É habitual que pais e nais utilicen vídeos para entretener aos nenos en espazos públicos. O problema non é o entretenemento, senón a imposición do son a todos os presentes. O contido, ademais, adoita ser de calidade sonora baixa, con efectos excesivamente estridentes e voces moi agudas, deseñados para captar a atención dun modo hiperestimulante.
• Adultos e a ditadura do scroll: Moitos adultos consumen contidos breves (en Instagram, Facebook, TikTok, X/Twitter) cos seus dispositivos sen auriculares. Gran parte deste son –unha risa, un beat musical, un sonoro de tendencia– non aporta información relevante incluso para quen o reproduce. Podería estar silenciado sen perder nada esencial. Aínda así, emítense a alto volume, convertendo un acto privado nunha molestia pública.

A evidencia: o ruído como agresión pasiva

Estudos no ámbito da psicoacústica demostran que a exposición a sons non desexados e incontrolables é unha das fontes de molestia máis significativas[^3]. Iso é o que ocorre cando escoitamos a medio metro a conversa allea ou o vídeo doutra persoa: perdemos o control do noso espazo acústico, o que xera sentimentos de impotencia e crispación.

A posibilidade técnica do silencio é o que converte este acto nunha elección insolidaria. Os auriculares existen, son accesibles e ofrecen unha solución inmediata. A negativa a usalos, ou a simple inconsciencia de facelo, reflecte unha falta de empatía e de respecto polo espazo común.

Conclusión: por unha cultura dos auriculares

A solución é simple e está ao noso alcance:

1. Normalizar o uso de auriculares como xesto básico de cortesía en calquera espazo compartido.
2. Educar desde a infancia: Ensinar aos nenos que o son dos seus xogos e vídeos é de consumo privado e que deben usar auriculares se están nun ambiente público.
3. Ser conscientes como adultos: Recordar que o noso dereito ao entretenemento non pode vulnerar o dereito dos demais ao silencio e á tranquilidade.

O ruído dos dispositivos sen auriculares non é unha molestia menor. É unha forma de contaminación acústica prevenible que ten un custo real para a nosa saúde mental e para a calidade da nosa convivencia. Pechar ese ciclo de crispación é, tan simple e tan complexo, como coller uns auriculares.

---

Notas e referencias para contrastar a información:

[^1]: World Health Organization (WHO). (2018). Environmental Noise Guidelines for the European Region. Este informe da OMS revisa evidencias sobre os efectos do ruído ambiental na saúde, concluíndo que a exposición ao ruído ambiental é un dos principais riscos ambientais para a saúde física e mental e o benestar.

[^2]: *Jahncke, H., Hygge, S., Halin, N., Green, A. M., & Dimberg, K. (2011). Open-plan office noise: Cognitive performance and restoration. Journal of Environmental Psychology*. ** Este estudo, entre moitos outros, mostra como o ruído de fondo, especialmente o de natureza vocal e imprevisible (como o dunha conversa ou de sons intermitentes), é altamente perturbador para a concentración e incrementa a carga de estrés.

[^3]: Fields, J. M. (1993). Effect of personal and situational variables on noise annoyance in residential areas. Journal of the Acoustical Society of America. A investigación en molestia por ruído (noise annoyance) sinala consistentemente que a sensación de falta de control sobre a fonte de ruído é un factor clave que aumenta significativamente o nivel de molestia experimentado polas persoas.