![\"\"](\"https:\/\/galiza.hopto.org\/fiosdenovas\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/bafkreiajw4ttxejl2qza37idgdx2z44o7csv4c4cxz7sb7abim2ks6fdke-300x200.webp\")
Unha modernizaci\u00f3n necesaria pero con inc\u00f3gnitas pol\u00edticas e pr\u00e1cticas de fondo<\/h2>\nUnha modernizaci\u00f3n necesaria pero con inc\u00f3gnitas pol\u00edticas e pr\u00e1cticas de fondo<\/h2>\nHab\u00eda que facelo. Levaba tempo sendo necesario. A Lei 31\/1995, de Prevenci\u00f3n de Riesgos Laborales, nacera nun contexto laboral e social radicalmente diferente ao actual: sen teletraballo, sen algoritmos xestionando quendas e ritmos de produci\u00f3n, sen a evidencia cient\u00edfica que hoxe temos sobre o burnout ou o acoso dixital, e cunha econom\u00eda que a\u00ednda non sufrira as convulsi\u00f3ns da crise financeira, a pandemia nin a emerxencia clim\u00e1tica. Trinta anos despois, o Ministerio de Traballo presenta un borrador de anteproxecto que pretende po\u00f1er ao d\u00eda o marco normativo da seguridade e sa\u00fade laboral en Espa\u00f1a. O texto, de case cen p\u00e1xinas, \u00e9 ambicioso na forma e nas intenci\u00f3ns. Pero como toda norma xurdida dun proceso de negociaci\u00f3n complexo e incompleto, acumula luces e sombras que merecen an\u00e1lise pausada.<\/p>\n
Antes de entrar no contido, conv\u00e9n entender o proceso que deu lugar a este borrador, porque ese proceso condiciona profundamente o que a norma pode e non pode facer.<\/p>\n
O Goberno negociou durante meses con patronal e sindicatos. O resultado foi un acordo parcial: o 10 de febreiro de 2026, asinouse un acordo denominado “Acordo de mellora e modernizaci\u00f3n da Lei de Prevenci\u00f3n de Riesgos Laborales” sen a participaci\u00f3n de CEOE e CEPYME. A patronal cualificou o proceso de “mon\u00f3logo social”, alegando que non houbo negociaci\u00f3n real nin equilibrada. O Secretario de Estado de Traballo respondeu con dureza, cualificando a posici\u00f3n empresarial como “inasumible e r\u00e9mora”. D\u00faas visi\u00f3ns irreconciliables sobre o mesmo proceso negociador.<\/p>\n
Esta fractura inicial \u00e9 relevante por d\u00faas raz\u00f3ns. Primeira, porque unha lei laboral sen apoio da patronal nace cun d\u00e9ficit que dificultar\u00e1 a s\u00faa aplicaci\u00f3n efectiva nas empresas. Segunda, porque a correlaci\u00f3n parlamentaria actual no Estado Espa\u00f1ol fai que a aprobaci\u00f3n desta lei nas Cortes non estea en absoluto garantida, o que explica a estratexia dual anunciada polo Goberno: tramitar os cambios estruturais pola v\u00eda lexislativa e reservar para a v\u00eda regulamentaria aquilo que non precise aprobaci\u00f3n parlamentaria.<\/p>\n
Non \u00e9 un detalle menor. Significa que parte das reformas m\u00e1is importantes desta norma \u2014en particular o regulamento espec\u00edfico sobre riscos psicosociais, que a lei promete aprobar nun prazo dun ano\u2014 dependen da vontade pol\u00edtica dun executivo que pode cambiar. A historia da prevenci\u00f3n de riscos laborais en Espa\u00f1a est\u00e1 chea de regulamentos prometidos e nunca aprobados.<\/p>\n
Con todas as cautelas anteriores, ser\u00eda inxusto non reco\u00f1ecer os avances reais que o texto cont\u00e9n. Son varios e significativos.<\/p>\n
A incorporaci\u00f3n dos riscos psicosociais como obrigaci\u00f3n, non como opci\u00f3n<\/strong><\/p>\n Este \u00e9, sen d\u00fabida, o cambio m\u00e1is transcendente de toda a reforma. Ata agora, a xesti\u00f3n dos riscos psicosociais \u2014estr\u00e9s laboral, burnout, acoso, violencia no traballo\u2014 viv\u00eda nun limbo xur\u00eddico inc\u00f3modo. A lei mencion\u00e1baos de forma tanxencial, a xurisprudencia fora constru\u00edndo obrigaci\u00f3ns a golpe de sentenza, e na pr\u00e1ctica moitas empresas ignor\u00e1banos ou abord\u00e1banos de forma cosm\u00e9tica cun cuestionario anual que m\u00e1is serv\u00eda para cubrir o expediente que para mellorar as condici\u00f3ns de traballo.<\/p>\n O novo texto \u00e9 claro: os riscos psicosociais deber\u00e1n inclu\u00edrse obrigatoriamente na avaliaci\u00f3n de riscos e na planificaci\u00f3n da actividade preventiva. A vixilancia da sa\u00fade ampl\u00edase expresamente \u00e1 sa\u00fade mental. E o Goberno comprom\u00e9tese a aprobar nun prazo dun ano un regulamento espec\u00edfico sobre protecci\u00f3n fronte a estes riscos.<\/p>\n Isto non \u00e9 un cambio menor. O Estado Espa\u00f1ol ten \u00edndices de baixas por sa\u00fade mental e burnout que levan anos crecendo. Segundo datos do propio Ministerio de Sanidade, as enfermidades mentais son xa a segunda causa de baixa laboral no pa\u00eds. Que a lei obrigua \u00e1s empresas a xestionar estes riscos coa mesma seriedade coa que xestionan os f\u00edsicos \u00e9 un paso que deber\u00eda terse dado moito antes.<\/p>\n O cambio clim\u00e1tico entra no dereito laboral preventivo<\/strong><\/p>\n Outro avance relevante \u00e9 a incorporaci\u00f3n do cambio clim\u00e1tico e as cat\u00e1strofes naturais como factores de risco laboral con entidade propia. Pode parecer evidente, pero non estaba na lei. As ondas de calor, as DANAS, as inundaci\u00f3ns ou os incendios forestais afectan directamente a traballadoras e traballadores \u2014pensemos nos repartidores en pleno agosto, nos agricultores sen protecci\u00f3n t\u00e9rmica, nos operarios de obras sen protocolo de actuaci\u00f3n ante alertas meteorol\u00f3xicas\u2014 e ata agora o marco normativo non os contemplaba de forma expl\u00edcita.<\/p>\n A nova definici\u00f3n de “condici\u00f3n de traballo” incl\u00fae “calquera circunstancia que poida influ\u00edr no contorno ou lugar de traballo, inclu\u00eddas as derivadas do cambio clim\u00e1tico e as cat\u00e1strofes naturais”. E a definici\u00f3n de “risco grave e inminente” incorpora expresamente o suposto das cat\u00e1strofes e fen\u00f3menos meteorol\u00f3xicos adversos. Non \u00e9 s\u00f3 unha cuesti\u00f3n sem\u00e1ntica: ten implicaci\u00f3ns directas sobre o dereito das traballadoras a negarse a acudir ao traballo en situaci\u00f3ns de perigo, algo que as inundaci\u00f3ns de Valencia en 2024 evidenciaron de forma tr\u00e1xica.<\/p>\n A perspectiva de x\u00e9nero como principio transversal<\/strong><\/p>\n A lei incorpora a perspectiva de x\u00e9nero e de idade como principios que deben impregnar toda a xesti\u00f3n preventiva. As avaliaci\u00f3ns de risco deber\u00e1n ter en conta que calquera posto pode estar ocupado por home ou muller, considerando diferenzas biol\u00f3xicas, antropom\u00e9tricas e factores ligados ao x\u00e9nero. Os equipos de protecci\u00f3n individual deber\u00e1n adaptarse \u00e1s caracter\u00edsticas f\u00edsicas de quen os usa.<\/p>\n Isto pode parecer obvio, pero non o \u00e9 na pr\u00e1ctica. Durante d\u00e9cadas, os est\u00e1ndares ergon\u00f3micos, os equipos de protecci\u00f3n e as avaliaci\u00f3ns de risco dese\u00f1\u00e1ronse tomando como referencia o corpo masculino adulto de talla media. As traballadoras levaban tempo denunciando que os equipos de protecci\u00f3n non lles encaixaban ben, que as avaliaci\u00f3ns de risco non recoll\u00edan os riscos espec\u00edficos dos sectores feminizados, e que a prevenci\u00f3n no seu conxunto estaba constru\u00edda ignor\u00e1ndoas como suxeito. A lei reco\u00f1ece finalmente este problema e obriga a corrixilo.<\/p>\n A extensi\u00f3n desta perspectiva aos contidos formativos de todos os niveis \u2014b\u00e1sico, intermedio e superior\u2014 \u00e9 tam\u00e9n moi relevante. Un t\u00e9cnico de prevenci\u00f3n que non entenda como o x\u00e9nero ou a idade modulan a exposici\u00f3n ao risco non pode facer ben o seu traballo.<\/p>\n A protecci\u00f3n fronte ao acoso e a violencia laboral<\/strong><\/p>\n O texto incorpora, por fin, o Convenio 190 da OIT sobre eliminaci\u00f3n da violencia e o acoso no mundo do traballo, que o Estado Espa\u00f1ol ratificara pero que a\u00ednda non ti\u00f1a un encaixe normativo claro na lexislaci\u00f3n preventiva. A definici\u00f3n de “violencia e acoso laborais” \u00e9 ampla e moderna: incl\u00fae calquera comportamento f\u00edsico, verbal ou de calquera clase, exercido tam\u00e9n a trav\u00e9s de tecnolox\u00edas da informaci\u00f3n e da comunicaci\u00f3n ou mediante algoritmos e sistemas de intelixencia artificial.<\/p>\n Esta \u00faltima precisi\u00f3n \u00e9 especialmente importante nun contexto en que plataformas dixitais xestionan traballadores mediante sistemas algor\u00edtmicos que poden xerar situaci\u00f3ns de acoso ou presi\u00f3n psicol\u00f3xica sen que haxa un superior humano identificable ao que responsabilizar. A lei di explicitamente que iso tam\u00e9n \u00e9 acoso laboral. \u00c9 un avance normativo que vai m\u00e1is al\u00e1 do que a maior\u00eda de pa\u00edses do noso contorno te\u00f1en regulado.<\/p>\n Os axentes territoriais de prevenci\u00f3n: unha aposta pola pequena empresa<\/strong><\/p>\n Case o 99% das empresas do Estado te\u00f1en menos de cincuenta traballadoras. E a sinistralidade laboral, como \u00e9 ben sabido, est\u00e1 concentrada maioritariamente nas pequenas e medianas empresas, onde os recursos preventivos son escasos ou directamente inexistentes. A figura dos axentes territoriais de prevenci\u00f3n \u2014designados polos sindicatos e patronais m\u00e1is representativas de cada comunidade aut\u00f3noma, con capacitaci\u00f3n de nivel superior e competencias de asesoramento e seguimento nas empresas de menos de dez traballadoras sen representaci\u00f3n legal\u2014 \u00e9 unha resposta intelixente a este problema estrutural.<\/p>\n Non substit\u00fae ao servizo de prevenci\u00f3n nin \u00e1 representaci\u00f3n sindical, pero cobre un baleiro real: o das microempresas onde o dono asume personalmente a prevenci\u00f3n sen ter nin o tempo nin os co\u00f1ecementos para facelo ben. Se a figura funciona na pr\u00e1ctica \u2014algo que depender\u00e1 moito da dotaci\u00f3n de recursos que reciba e da vontade real das organizaci\u00f3ns que a xestionen\u2014, pode ter un impacto significativo na reduci\u00f3n da sinistralidade.<\/p>\n Ning\u00fan texto lexislativo \u00e9 perfecto, e este ten debilidades relevantes que conv\u00e9n sinalar.<\/p>\n O risco da norma-promesa<\/strong><\/p>\n O borrador fai promesas que dependen de desenvolvementos posteriores. O regulamento sobre riscos psicosociais, prometido nun prazo dun ano, \u00e9 quizais o m\u00e1is importante. Pero non \u00e9 o \u00fanico: a actualizaci\u00f3n do Real Decreto 171\/2004 sobre coordinaci\u00f3n de actividades empresariais, a modificaci\u00f3n da Orde TIN\/2504\/2010 sobre acreditaci\u00f3n de servizos de prevenci\u00f3n, a gu\u00eda t\u00e9cnica do INSST sobre perspectiva de x\u00e9nero… Son compromisos que quedan para despois.<\/p>\n A experiencia hist\u00f3rica invita ao escepticismo. No Estado Espa\u00f1ol, os regulamentos de desenvolvemento en materia laboral e de prevenci\u00f3n adoitan chegar tarde, a medio gas, ou directamente non chegar. Se o regulamento sobre riscos psicosociais non se aproba no prazo comprometido \u2014ou se aproba mal\u2014, un dos avances m\u00e1is celebrados desta reforma quedar\u00e1 reducido a declaraci\u00f3n de intenci\u00f3ns.<\/p>\n A fractura coa patronal e os seus efectos pr\u00e1cticos<\/strong><\/p>\n A prevenci\u00f3n de riscos laborais funciona ben cando hai compromiso real por parte das empresas. Unha lei imposta, sen apoio patronal, corre o risco de ser cumprida de forma defensiva e burocr\u00e1tica: os documentos en regra, as avaliaci\u00f3ns feitas, o plan de prevenci\u00f3n asinado. Pero a cultura preventiva real \u2014que \u00e9 o que salva vidas\u2014 non se constr\u00fae con papeis, sen\u00f3n con convencemento e recursos.<\/p>\n O feito de que a CEOE non asine o acordo non significa que as empresas vaian incumprir a lei. Pero si reduce as posibilidades de que a reforma provoque un cambio cultural real no tecido empresarial, que \u00e9 o que en \u00faltima instancia determina se os traballadores est\u00e1n m\u00e1is ou menos protexidos.<\/p>\n Os recursos: o elefante na habitaci\u00f3n<\/strong><\/p>\n A lei fala de axentes territoriais de prevenci\u00f3n, de servizos de prevenci\u00f3n m\u00e1is robustos, de avaliaci\u00f3ns m\u00e1is completas, de formaci\u00f3n actualizada. Todo iso ten un custo. O borrador menciona que a formaci\u00f3n obrigatoria nas empresas de ata dez traballadoras poder\u00e1 ser bonificada con cargo \u00e1 formaci\u00f3n profesional para o emprego. Os propios sindicatos expresaron a s\u00faa discrepancia con esta medida, entendendo que \u00e9 a empresa a que debe asumir ese custo.<\/p>\n Pero m\u00e1is al\u00f3 deste punto concreto, a norma non aborda de forma seria o financiamento do sistema preventivo. Os servizos de prevenci\u00f3n alleos \u2014un mercado que leva anos baixo presi\u00f3n de prezos\u2014 ter\u00e1n que adaptarse a esixencias maiores sen que haxa mecanismos claros para que iso se traduza en mellores tarifas. A Inspecci\u00f3n de Traballo, cronicamente infradotada, deber\u00e1 vixiar o cumprimento dunha lei m\u00e1is complexa cos mesmos recursos de sempre. Os comit\u00e9s de seguridade e sa\u00fade ter\u00e1n m\u00e1is funci\u00f3ns pero os mesmos cr\u00e9ditos horarios, ag\u00e1s o incremento do 20% para delegados de prevenci\u00f3n.<\/p>\n Sen recursos, as mellores intenci\u00f3ns lexislativas quedan en letra morta.<\/p>\n A entrada en vigor escalonada: un per\u00edodo de transici\u00f3n moi longo<\/strong><\/p>\n A lei non entrar\u00e1 en vigor ata o 2 de xaneiro de 2027. Alg\u00fans dos cambios m\u00e1is relevantes en materia de formaci\u00f3n non ser\u00e1n esixibles ata seis meses ou un ano despois desa data. Estamos falando dun horizonte de case dous anos desde hoxe para que a norma estea plenamente operativa.<\/p>\n \u00c9 comprensible que as empresas e os profesionais da prevenci\u00f3n necesiten tempo para adaptarse. Pero dous anos \u00e9 moito tempo. Cada ano en Espa\u00f1a morren m\u00e1is de 700 persoas por accidente de traballo e decenas de miles sofren enfermidades laborais. A dilaci\u00f3n ten un custo humano real.<\/p>\n O silencio sobre a carga de traballo e o tempo de traballo<\/strong><\/p>\n Un dos factores de risco psicosocial m\u00e1is documentados cientificamente \u00e9 a sobrecarga de traballo: xornadas excesivas, ritmos impostos por algoritmos, dispo\u00f1ibilidade permanente forzada. A lei menciona o dereito \u00e1 desconexi\u00f3n dixital como parte do dereito \u00e1 protecci\u00f3n eficaz, o cal \u00e9 un avance. Pero non aborda de forma directa a regulaci\u00f3n da intensidade do traballo nin a xornada como factor de risco preventivo.<\/p>\n Nun momento en que o debate sobre a reduci\u00f3n da xornada laboral est\u00e1 enriba da mesa pol\u00edtica, resulta chamativo que a lei de prevenci\u00f3n non estableza v\u00ednculos m\u00e1is expl\u00edcitos entre a organizaci\u00f3n do tempo de traballo e a sa\u00fade laboral. O regulamento sobre riscos psicosociais ter\u00e1 que colmar este baleiro, se \u00e9 que chega.<\/p>\n M\u00e1is al\u00e1 dos artigos concretos, a gran pregunta que esta reforma deixa aberta \u00e9 a de sempre: como se pasa dunha lei a unha cultura preventiva real?<\/p>\n O Estado Espa\u00f1ol ten taxas de sinistralidade laboral persistentemente superiores \u00e1 media europea. Non \u00e9 por falta de normativa \u2014temos unha das lexislaci\u00f3ns preventivas m\u00e1is completas do continente. \u00c9, en boa medida, por d\u00e9ficits na aplicaci\u00f3n, na inspecci\u00f3n, na formaci\u00f3n real dos traballadores e, sobre todo, por un modelo econ\u00f3mico que durante d\u00e9cadas premiou a competitividade a base de abaratar os custos laborais \u2014inclu\u00eddos os preventivos.<\/p>\n A nova lei non cambia ese modelo. Non pode facelo s\u00f3 con artigos. O que si pode facer \u2014e aqu\u00ed reside o seu valor real\u2014 \u00e9 elevar o list\u00f3n legal o suficiente como para que o incumprimento sexa m\u00e1is custoso, para que os traballadores te\u00f1an m\u00e1is ferramentas para esixir os seus dereitos, e para que os profesionais da prevenci\u00f3n poidan traballar con m\u00e1is respaldo normativo.<\/p>\n Se os riscos psicosociais son agora obrigaci\u00f3n legal, un servizo de prevenci\u00f3n pode dicirlle a un cliente que ten que avalialos de verdade e non s\u00f3 con papel. Se a perspectiva de x\u00e9nero est\u00e1 na lei, unha delegada de prevenci\u00f3n ten un argumento xur\u00eddico para esixir que os EPIs lle encaixen. Se o cambio clim\u00e1tico \u00e9 condici\u00f3n de traballo, un traballador exposto ao calor extremo pode invocar o seu dereito a non traballar en condici\u00f3ns de risco grave e inminente.<\/p>\n Eses cambios concretos, en situaci\u00f3ns concretas, para persoas concretas, son o verdadeiro valor desta reforma. Non a gran transformaci\u00f3n sist\u00e9mica que alg\u00fans celebran nin o desastre que outros temen. Lexislaci\u00f3n incremental, imperfecta, negociada a medias e con inc\u00f3gnitas pol\u00edticas por diante. Pero con avances reais que, se se aplican ben, salvar\u00e1n vidas e protexer\u00e1n sa\u00fade.<\/p>\n Trinta anos despois da s\u00faa aprobaci\u00f3n, a Lei de Prevenci\u00f3n de Riesgos Laborales necesitaba esta revisi\u00f3n. O mundo do traballo cambiou radicalmente, os riscos cambiaron, a ciencia avanzou, e a lei quedara ancorada nun paradigma que xa non reflect\u00eda a realidade das empresas nin das traballadoras.<\/p>\n O borrador presentado hoxe non \u00e9 a lei perfecta. Ten compromisos diferidos que pueden quedar sen cumprir, ten d\u00e9ficits de financiamento que non aborda, ten unha fractura pol\u00edtica inicial coa patronal que pode dificultar a s\u00faa tramitaci\u00f3n parlamentaria e a s\u00faa aplicaci\u00f3n pr\u00e1ctica. E ten a debilidade estrutural de toda reforma que depende m\u00e1is da cultura e dos recursos que da norma en si.<\/p>\n Pero tam\u00e9n ten propostas de avances reais e significativos: a incorporaci\u00f3n dos riscos psicosociais como obrigaci\u00f3n; o reco\u00f1ecemento da sa\u00fade mental como obxecto da vixilancia da sa\u00fade; a perspectiva de x\u00e9nero e de idade como principios transversais; a protecci\u00f3n fronte ao acoso algor\u00edtmico; a atenci\u00f3n \u00e1s pequenas empresas a trav\u00e9s dos axentes territoriais; e a actualizaci\u00f3n, por fin, dun marco normativo que levaba demasiado tempo desconectado da realidade.<\/p>\n O Estado Espa\u00f1oll mata e enferma demasiado nos seus postos de traballo. Cada reforma que eleve o nivel de protecci\u00f3n das traballadoras, por imperfecta que sexa, merece ser benvida. Con esp\u00edrito cr\u00edtico, con esixencia de desenvolvemento normativo real e de recursos suficientes, pero benvida ao fin.<\/p>\n O cami\u00f1o cara a un traballo verdadeiramente seguro e saudable \u00e9 longo. Este borrador \u00e9 un paso. Non o \u00faltimo, nin o m\u00e1is importante. Pero un paso na direcci\u00f3n correcta<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Unha modernizaci\u00f3n necesaria pero con inc\u00f3gnitas pol\u00edticas e pr\u00e1cticas de fondo Hab\u00eda que facelo. Levaba tempo sendo necesario. A Lei 31\/1995, de Prevenci\u00f3n de Riesgos Laborales, nacera nun contexto laboral e social radicalmente diferente...<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1598,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1597","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"yoast_head":"\n
\nAs sombras: o que falta, o que preocupa e o que pode quedar en papel mollado<\/h2>\n
\nA cuesti\u00f3n de fondo: cultura preventiva versus cumprimento formal<\/h2>\n
\nUn paso necesario nun cami\u00f1o longo<\/h2>\n