Nunha democracia consolidada, os dereitos fundamentais non deber\u00edan oscilar ao comp\u00e1s da temperatura pol\u00edtica nin da simpat\u00eda que espertan determinadas protestas na opini\u00f3n p\u00fablica. O dereito de reuni\u00f3n e manifestaci\u00f3n, reco\u00f1ecido no artigo 21 da nosa Constituci\u00f3n, non \u00e9 unha cl\u00e1usula de estilo nin un adorno institucional: constit\u00fae unha peza estrutural e irrenunciable do Estado de dereito. A s\u00faa vivencia efectiva er\u00edxese como un dos indicadores m\u00e1is fiables da sa\u00fade democr\u00e1tica dun pa\u00eds.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Por esta raz\u00f3n, m\u00e1is al\u00f3 do fragor do debate puntual sobre feitos concretos, resulta non s\u00f3 pertinente, sen\u00f3n necesario, reflexionar en abstracto sobre determinadas pr\u00e1cticas policiais que reaparecen recurrentemente na descrici\u00f3n de certas mobilizaci\u00f3ns sociais. Non se trata de xulgar acontecementos espec\u00edficos nin de suplantar a funci\u00f3n das instancias xudiciais ou administrativas competentes. Tr\u00e1tase de analizar, con serenidade e rigor, as implicaci\u00f3ns que ter\u00edan \u2014de confirmarse como patr\u00f3ns de conduta\u2014 determinadas actuaci\u00f3ns que se repiten en escenarios de tensi\u00f3n social. Porque a normalizaci\u00f3n do excepcional constit\u00fae o primeiro paso cara \u00e1 erosi\u00f3n das garant\u00edas.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Unha das cuesti\u00f3ns m\u00e1is sensibles, e ao tempo m\u00e1is claramente reguladas, \u00e9 a identificaci\u00f3n dos axentes uniformados. A normativa vixente \u00e9 di\u00e1fana: a Instruci\u00f3n 13\/2007 da Secretar\u00eda de Estado de Seguridade, o Real Decreto 1484\/1987, ou a Orde INT\/430\/2014 establecen sen ambaxes a obrigatoriedade de portar o n\u00famero de identificaci\u00f3n persoal profesional (NIP) nun lugar perfectamente vis\u00edbel do uniforme.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Non estamos ante un detalle menor de car\u00e1cter burocr\u00e1tico. A instituci\u00f3n do Defensor del Pueblo advertiu en repetidas ocasi\u00f3ns de que a ausencia desta identificaci\u00f3n visible non constit\u00fae unha mera infracci\u00f3n administrativa, sen\u00f3n un obst\u00e1culo grave que dificulta, cando non imposibilita, a esixencia de responsabilidades, xerando unha situaci\u00f3n de indefensi\u00f3n para a cidadan\u00eda. Se nun operativo hipot\u00e9tico \u2014ou en varios\u2014 numerosos axentes actuasen sen o seu NIP vis\u00edbel, non estar\u00edamos ante un simple descoido individual, sen\u00f3n ante unha falla sist\u00e9mica de control, ante unha opacidade organizada que protexe ao corpo policial no seu conxunto \u00e1 conta de protexer as malas pr\u00e1cticas no seu seo. Neste punto radica o n\u00facleo do problema: a autoridade an\u00f3nima \u00e9 intrinsecamente incompatible coa rendici\u00f3n de contas. Onde non hai cara, nin n\u00famero, nin responsabilidade individual, o Estado de dereito retrocede para dar paso \u00e1 lei do m\u00e1is forte.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Outro debate recorrente, e central, \u00e9 o do uso da forza. A Lei Org\u00e1nica 2\/1986, de Forzas e Corpos de Seguridade, imp\u00f3n con claridade os principios de congruencia, oportunidade e proporcionalidade. Estes principios non son ret\u00f3rica xur\u00eddica para encher manuais; son l\u00edmites materiais que separan o uso lex\u00edtimo da autoridade do exercicio arbitrario da coacci\u00f3n.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Imaxinemos unha situaci\u00f3n hipot\u00e9tica, pero en absoluto allea \u00e1 experiencia comparada: no contexto dunha concentraci\u00f3n pac\u00edfica, xorde unha discusi\u00f3n sobre a delimitaci\u00f3n do espazo. Un dos participantes e un axente mante\u00f1en un intercambio verbal. De s\u00fapeto, o axente reacciona cun empurr\u00f3n que provoca a ca\u00edda da persoa, l\u00e9vaa do chan con brusquidade e procede \u00e1 s\u00faa detenci\u00f3n sen que se aprecie unha resistencia activa clara por parte do cidad\u00e1n. A pregunta que debemos facernos non \u00e9 ideol\u00f3xica, sen\u00f3n estritamente xur\u00eddica: era necesario aquel uso da forza? Era proporcionado \u00e1 conduta previa? Exist\u00eda unha alternativa menos lesiva, como a advertencia ou a simple identificaci\u00f3n?<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Se, ademais, ese axente non fose identificable visualmente, o problema multiplicar\u00edase exponencialmente. Calquera eventual vulneraci\u00f3n do artigo 15 da Constituci\u00f3n (dereito \u00e1 integridade f\u00edsica) ou do artigo 24 (dereito \u00e1 tutela xudicial efectiva) atopar\u00eda un obst\u00e1culo pr\u00e1ctico case insalvable para a s\u00faa investigaci\u00f3n e depuraci\u00f3n. A v\u00edtima dunha posible actuaci\u00f3n irregular quedar\u00eda, de facto, sen posibilidade de buscar amparo, convertendo a s\u00faa experiencia nunha zona de non-dereito.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Con frecuencia, o foco p\u00fablico sit\u00faase unicamente no \u00faltimo axente que executa unha orde ou realiza unha acci\u00f3n. Por\u00e9n, nun modelo policial democr\u00e1tico e moderno, a cadea de mando ten deberes igualmente claros de supervisi\u00f3n, planificaci\u00f3n e control. Se nun operativo hipot\u00e9tico se tolerase de maneira xeneralizada e co\u00f1ecida o incumprimento da normativa sobre identificaci\u00f3n visible, a cuesti\u00f3n deixa de ser un asunto disciplinario individual para converterse nun problema estrutural de primeira magnitude.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
A responsabilidade por omisi\u00f3n \u2014isto \u00e9, non corrixir pr\u00e1cticas irregulares co\u00f1ecidas ou previsibles cando se ten a potestade e o deber de facelo\u2014 \u00e9 tan relevante para a sa\u00fade democr\u00e1tica como a responsabilidade por acci\u00f3n directa. Un corpo policial que non se depura a si mesmo desde dentro, que non corrixe os seus malos axentes, est\u00e1 a incubar un problema de lexitimidade que acaba afectando ao conxunto da instituci\u00f3n e, por extensi\u00f3n, ao propio Estado.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Reflexionar sobre estes supostos non \u00e9, nin debe ser, un exercicio de hostilidade cara \u00e1s forzas e corpos de seguridade. Moi ao contrario: sup\u00f3n unha forma de protexer a s\u00faa lexitimidade e o seu papel esencial nunha sociedade libre. A autoridade en democracia non se constr\u00fae sobre a opacidade, sen\u00f3n sobre a transparencia; non sobre a imposici\u00f3n irreflexiva, sen\u00f3n sobre a aplicaci\u00f3n escrupulosa da norma; non sobre o corporativismo mal entendido, sen\u00f3n sobre a asunci\u00f3n de responsabilidades.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
Se como sociedade aceptamos como “normais” ou “inevitables” pr\u00e1cticas que dil\u00faen a identificaci\u00f3n dos axentes ou que estiran perigosamente o concepto de proporcionalidade ata facelo irreco\u00f1ec\u00edbel, estaremos a erosionar, quizais sen ser plenamente conscientes, os propios mecanismos de control que diferencian un Estado de dereito dunha mera estrutura de poder baseada na coacci\u00f3n.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n
<\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nunha democracia consolidada, os dereitos fundamentais non deber\u00edan oscilar ao comp\u00e1s da temperatura pol\u00edtica nin da simpat\u00eda que espertan determinadas protestas na opini\u00f3n p\u00fablica. O dereito de reuni\u00f3n e manifestaci\u00f3n, reco\u00f1ecido no artigo 21...<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1417,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1418","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"yoast_head":"\n